Αποτέφρωση στην Ελλάδα: Η Ριτσώνα που άλλαξε τα πάντα – Η νομική και κοινωνική διαδρομή μέχρι σήμερα

Η συζήτηση για την αποτέφρωση στην Ελλάδα μοιάζει να αναζωπυρώνεται κάθε φορά που ένα δημόσιο πρόσωπο επιλέγει αυτόν τον τρόπο αποχαιρετισμού.

Η πρόσφατη επιλογή του Γιώργου Παπαδάκη και του Χρήστου Πολίτη να αποτεφρωθούν στη Ριτσώνα ανέδειξε μια πραγματικότητα που εδώ και χρόνια διαμορφώνεται αθόρυβα: η Ελλάδα αλλάζει, και μαζί της αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται το τελευταίο τους ταξίδι.

Η Ριτσώνα και το τέλος μιας μακρόχρονης εκκρεμότητας

Για δεκαετίες, η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα της Ευρώπης – μαζί με την Αλβανία – χωρίς λειτουργικό αποτεφρωτήριο. Αυτό σήμαινε ότι χιλιάδες οικογένειες αναγκάζονταν να ταξιδεύουν στο εξωτερικό, συχνότερα στη Βουλγαρία, για να εκπληρώσουν μια επιθυμία που θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη.

Η λειτουργία του Κέντρου Αποτέφρωσης στη Ριτσώνα άλλαξε ριζικά το τοπίο. Για πρώτη φορά, η διαδικασία έγινε προσβάσιμη, οικονομικά και πρακτικά.

Η διάρκεια της αποτέφρωσης, η παράδοση της τέφρας, η συνολική οργάνωση της διαδικασίας - όλα πλέον πραγματοποιούνται εντός Ελλάδας, χωρίς την ψυχολογική και οικονομική επιβάρυνση ενός ταξιδιού στο εξωτερικό.

Μια κοινωνία που αλλάζει χωρίς θόρυβο

Παρά το ότι η δημόσια συζήτηση συχνά φορτίζεται, η πραγματικότητα είναι πιο απλή: κάθε χρόνο, χιλιάδες άνθρωποι επιλέγουν την αποτέφρωση. Όχι από αντίδραση, όχι από ιδεολογική τοποθέτηση, αλλά από προσωπική ανάγκη, κοσμοθεωρία ή επιθυμία για έναν διαφορετικό τρόπο αποχαιρετισμού.

Η επιλογή Παπαδάκη και Πολίτη ήταν η υπενθύμιση ότι η συζήτηση αυτή υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Και ότι η κοινωνία έχει ήδη προχωρήσει, πολύ πριν το συνειδητοποιήσει ο δημόσιος διάλογος.

Η ιστορική διαδρομή: Από το «απαγορεύεται» στην επιλογή

Η συζήτηση για την αποτέφρωση ξεκινά ήδη από το 1912, όταν ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών τάχθηκε υπέρ της. Ωστόσο, για δεκαετίες η δικαιοσύνη απέρριπτε αιτήματα ίδρυσης σχετικών συλλόγων ως «αντίθετα στα χρηστά ήθη».

Σημαντικοί σταθμοί:

• 1943–1944: Απορρίπτονται αιτήσεις συλλόγων υπέρ της αποτέφρωσης.

• 1960: Η αποτέφρωση του Δημήτρη Μητρόπουλου προκαλεί έντονη θεολογική και κοινωνική συζήτηση.

• 1986–1988: Δήμοι ζητούν υποστήριξη για κατασκευή αποτεφρωτηρίου, αλλά το κράτος αρνείται λόγω έλλειψης νομοθετικού πλαισίου.

• 2006: Θεσπίζεται επιτέλους το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει αποτέφρωση στην Ελλάδα.

• 2019: Λειτουργεί το πρώτο αποτεφρωτήριο στη Ριτσώνα.

Το νομικό πλαίσιο: Από την απαγόρευση στη θεσμική κατοχύρωση

Η Ελλάδα χρειάστηκε σχεδόν έναν αιώνα για να περάσει από την πλήρη απαγόρευση στην επίσημη αναγνώριση της αποτέφρωσης.

Σήμερα:

• η αποτέφρωση επιτρέπεται πλήρως από τη νομοθεσία
• απαιτείται ρητή δήλωση του εκλιπόντος ή των συγγενών
• η τέφρα μπορεί να φυλαχθεί, να τοποθετηθεί σε οστεοφυλάκιο ή να διασκορπιστεί σε ειδικούς χώρους
• η διαδικασία διέπεται από αυστηρές περιβαλλοντικές και υγειονομικές προδιαγραφές

Το πλαίσιο είναι πλέον ξεκάθαρο, λειτουργικό και εναρμονισμένο με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Η Εκκλησία και η θέση της: Mια σταθερή αλλά όχι δεσμευτική στάση

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει εκφράσει την αντίθεσή της στην αποτέφρωση, θεωρώντας ότι δεν συνάδει με την παράδοσή της. Ωστόσο, η στάση αυτή δεν επηρεάζει το δικαίωμα των πολιτών να επιλέξουν. Η Εκκλησία μπορεί να αρνηθεί την τέλεση νεκρώσιμης ακολουθίας, αλλά δεν μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση στην αποτέφρωση.

Η πολιτεία έχει ξεκαθαρίσει ότι η επιλογή του τρόπου αποχαιρετισμού είναι ατομικό δικαίωμα.

Η επιλογή του τέλους δεν είναι δημόσια υπόθεση

Ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος επιλέγει να φύγει από τον κόσμο δεν είναι θέμα δημόσιας διαπραγμάτευσης. Είναι πράξη βαθιά προσωπική, που αφορά αποκλειστικά τον ίδιο και τους ανθρώπους του. Ο σεβασμός σε αυτή την επιλογή είναι δείκτης πολιτισμού.

Η Ριτσώνα ήταν το πρώτο βήμα. Η χωροθέτηση νέων αποτεφρωτηρίων από δήμους, όπως της Αθήνας, δείχνει ότι η χώρα κινείται προς ένα μοντέλο όπου η αποτέφρωση δεν θα είναι εξαίρεση αλλά ισότιμη επιλογή.

Η Ελλάδα, έστω και αργά, ευθυγραμμίζεται με τις ανάγκες των πολιτών της.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.