Ηριδανός: Το ξεχασμένο ποτάμι της Αθήνας - Πού μπορείς να το δεις σήμερα

Κάθε φορά που προσπαθούμε να βάλουμε στην ίδια πρόταση τις λέξεις «Αθήνα» και «ποτάμι» το αποτέλεσμα προκαλεί μάλλον θλίψη. Η σκέψη για την αξιοποίησή τους, όπως σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σβήνει, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του χειμώνα με τις βροχοπτώσεις, να μετατρέπονται σε χειμάρρους, δημιουργώντας αρκετά συχνά πλημμύρες. 

Διαβάστε ακόμη: Το πρώτο καφενείο που άνοιξε στην Αθήνα: Επιτρέπονταν οι γυναίκες και έφερε την πρώτη μπύρα

Τα δύο κύρια ποτάμια της Αθήνας είναι ο Κηφισός και ο Ιλισός που έχουν εγκιβωτιστεί και ρέουν υπογείως.Υπάρχει όμως και ένας τρίτος ποταμός ή έστω ορμητικός χείμαρρος, ο οποίος κατά τους χειμερινούς μήνες ξεπηδούσε από τη νότια πλαγιά του λόφου του Λυκαβηττού και έρεε κάτω στην κοιλάδα του Κεραμεικού. Ο λόγος για τον Ηριδανό.

Η κύρια κοίτη του Ηριδανού έρεε εγκάρσια προς τη σημερινή λεωφόρο Αμαλίας. Η κάποτε ορμητική ροή του νερού γίνεται προφανής από τα πολλά παρακλάδια της κύριας κοίτης. Από εκεί και πέρα ο Ηριδανός έρεε προς την κατεύθυνση της σημερινής οδού Μητροπόλεως, αλλά σήμερα δεν υπάρχει κανένα ίχνος του, εκτός από κάποια μεγάλα σε ηλικία πλατάνια στην πλατεία Μητροπόλεως, των οποίων η ύπαρξη μπορεί να ερμηνευτεί από τη ροή υπογείων υδάτων, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το hydriaproject.

Διαβάστε ακόμη: Εκεί που φτιάχνονται οι πιο γνωστοί λουκουμάδες της Αθήνας, βρισκόταν το πρώτο φαρμακείο της πόλης

Ο ποταμός, σήμερα, βρίσκεται χαμένος κάτω από την άσφαλτο. Εξακολουθεί να ρέει υπόγεια, εκτός από την ανασκαμμένη περιοχή του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού, όπου ένα σχετικά μεγάλο τμήμα του είναι υπαίθριο και ορατό.

Ο Ηριδανός στην αρχαιότητα

Το ποτάμι φέρεται να πλημμύριζε συχνά, καθώς δεχόταν ξαφνικά μεγάλες ποσότητες νερού από τους γύρω λόφους στην ασταθή του κοίτη, κάτι που του άλλαζε κατεύθυνση. Για τον λόγο αυτό οι Αθηναίοι προσπάθησαν αρκετές φορές να ελέγξουν την κοίτη του με εκτροπή της ροής του νερού, κατασκευάζοντας κανάλια.

Διαβάστε ακόμη: Το παλιότερο σπίτι της Αθήνας βρίσκεται στην Πλάκα και είναι 300 ετών!

Κατά τη διάρκεια της προϊστορικής περιόδου ο ποταμός πλημμύριζε συχνά, καθώς η λεκάνη απορροής του δεχόταν ξαφνικά μεγάλες ποσότητες βρόχινου νερού από τους γύρω λόφους (Αρείου Πάγου, Ακρόπολης, Πνύκας). Η κοίτη του Ηριδανού ήταν ασταθής και μετατοπιζόταν από καιρό σε καιρό. Την εποχή εκείνη ο ποταμός περνούσε έξω από την κατοικημένη περιοχή, στην κοιλάδα του Κεραμεικού, η οποία χρησιμοποιήθηκε αργότερα από τους Αθηναίους ως νεκροταφείο.

Αργότερα, καθώς ο οικισμός επεκτεινόταν προς τα βορειοδυτικά (Κεραμεικός), η κοίτη του ποταμού ευθυγραμμίστηκε με το Θεμιστόκλειο τείχος της πόλης της Αθήνας (478 π.Χ.). Μέχρι τους Περσικούς πολέμους μόνο ο λόφος της Ακρόπολης ήταν περιτριγυρισμένος από τείχη. Ωστόσο, μετά την περσική εισβολή και την καταστροφή της πόλης το 480 π.Χ., ο Θεμιστοκλής κατασκεύασε ένα μεγάλο τείχος γύρω από την ευρύτερη κατοικημένη περιοχή, με σκοπό να την προστατεύσει από τυχόν εισβολείς. Το έργο ολοκληρώθηκε γρήγορα και το τείχος περιέκλειε πλέον τα ερείπια των μνημείων και κτιρίων που είχαν καταστραφεί. Κατά τη διάρκεια αυτών των έργων η κοίτη του Ηριδανού επενδύθηκε με πέτρα και έτσι ο ποταμός απέκτησε μια σταθερή πορεία.

Ηριδανός: Πού μπορείς να τον δεις σήμερα

Σήμερα ο Ηριδανός ρέει κυρίως υπόγεια, με πολύ μικρότερο όγκο νερού, και αποτελεί περισσότερο ρέμα παρά ποταμό. Ωστόσο, η πορεία του μπορεί να εντοπιστεί σε διάφορα σημεία του ιστορικού κέντρου της πόλης, και συγκεκριμένα:

• στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού (το μόνο μέρος όπου ο ποταμός δεν έχει εγκιβωτιστεί),
• στο σταθμό του Μετρό «Μοναστηράκι», όπου ο επισκέπτης μπορεί να δει μέρος του υπόγειου ρεύματος (μέσα σε θολωτό θάλαμο, όπως ήταν κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής εποχής),
• στο σταθμό του Μετρό «Σύνταγμα», όπου τμήμα της αρχαίας κοίτης του ποταμού εκτίθεται σε εγκάρσια τομή.

Διαβάστε ακόμη: Η χαμένη γειτονιά κάτω από την Ακρόπολη - Κατεδαφίστηκε λόγω αρχαίων 

Ίχνη του ποταμού υπάρχουν επίσης στο χώρο της αρχαίας Αγοράς. Το ποτάμι έρεε στην κατεύθυνση της σημερινής οδού Αδριανού και ήδη κατά το δεύτερο μισό του 6ου αι. π.Χ. τμήματα του ποταμού υπογειοποιήθηκαν μέσω δύο αγωγών. Ο ποταμός επίσης συνδέθηκε με το μεγάλο αποχετευτικό κανάλι που διέσχιζε την Αγορά της Αθήνας, όπου κατέληγαν όλα τα λύματα και τα νερά από την υπερχείλιση των χειμάρρων.

Το τελικό τμήμα του Ηριδανού, που είναι ορατό μέχρι και σήμερα, βρίσκεται στον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού. Είναι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς το υδάτινο ρεύμα και το οικοσύστημα που έχει αναπτυχθεί γύρω του, στο μέσον του πυκνού αστικού ιστού. Η επιφάνεια του αρχαιολογικού χώρου παραμένει στο επίπεδο της κλασικής περιόδου (3 μ. κάτω από την επιφάνεια του εδάφους). Μπορεί να δει κανείς την κοίτη να διασχίζει το Θεμιστόκλειο τείχος στην Ιερά Πύλη. Από εκεί ρέει νότια, συναντά τον Ιλισό ποταμό και καταλήγει στον κόλπο του Φαλήρου.

• ​Διαβάστε εδώ όλες τις Ιστορίες της Αθήνας

Οι πληροφορίες προέρχονται από το Hydria Virual Museum και το monumenta.org
 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.