Κοινωνικό τζετ λαγκ και κοινωνική άπνοια χαλούν τον ύπνο της Gen Z - Τι λένε οι ειδικοί

Ο ύπνος αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της σωματικής και ψυχικής υγείας, με τις μελέτες να δείχνουν ότι προοδευτικά οι ώρες ύπνου μειώνονται και πως νέου τύπου διαταραχές –όπως είναι το κοινωνικό τζετ λαγκ και η κοινωνική άπνοια- έρχονται να «κλέψουν» τον ύπνο της Gen Z,  έχοντας δυσμενή αντίκτυπο ειδικά στους νέους.

Τα επικαιροποιημένα  στατιστικά του ύπνου, που προέρχονται  από τις ΗΠΑ δείχνουν πως ο μέσος ενήλικος κοιμάται κατά μέσο όρο 6 ώρες και 57 λεπτά κάθε βράδυ, με το 20% του ενήλικου πληθυσμού να κοιμάται κάτω από 6 ώρες.

Το 37% των νέων της Gen Z κοιμάται σήμερα κάτω από 7 ώρες, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό το 1960-70 ήταν μόλις 18%.

Όλες οι ηλικιακές ομάδες από το 1970 έως σήμερα καταγράφουν αύξηση στον ύπνο μικρής διάρκειας (ελαφρύ και σύντομο), που δεν επαρκεί για να διορθώσει τις φθορές της προηγούμενης ημέρας στους ιστούς του σώματος και να ενδυναμώσει τον οργανισμό.

Στις ΗΠΑ, εκτιμάται ότι 60 εκατ. ενήλικες αντιμετωπίζουν αϋπνία, όμως μόνο το 10% αυτών ζητούν ιατρική βοήθεια οποιουδήποτε τύπου.

Το έμμεσο κόστος της αϋπνίας στις ΗΠΑ εκτιμάται στα 60 δισ. $ ετησίως, ενώ η μακροχρόνια έλλειψη ύπνου συνδέεται καταρχάς  με μειωμένη παραγωγικότητα στην εργασία, ένα φαινόμενο που αποκαλείται «presenteeism» και στα ελληνικά αποδίδεται με τον όρο «παρουσιαστικότητα» δηλαδή να είσαι μεν παρών αλλά να μην μπορείς να εργαστείς.

Επιπλέον, η αϋπνία σχετίζεται στενά με αυξημένο κίνδυνο αναπηρίας, λάθη και ατυχήματα στην οδήγηση και τον χειρισμό μηχανημάτων, θολή σκέψη, μειωμένη κρίση και αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου κατά 1,5 φορές.

Παρότι ιδανική διάρκεια ύπνου δεν υπάρχει, οι μελέτες δείχνουν ότι για να είναι αποδοτικό και υγιές ένα άτομο πρέπει να κοιμάται τουλάχιστον 6 ώρες το βράδυ. Άνθρωποι σαν την πρώην Πρωθυπουργό της Μ. Βρετανίας Μάργκαρετ Θάτσερ, που έμεινε στην ιστορία και για την ικανότητα της να κοιμάται μόλις 4 ώρες  καθημερινά έχουν στο DNA τους γονίδια που τους καθιστούν τόσο «ολιγαρκείς» στον ύπνο, αλλά δεν μπορούν να αντιπροσωπεύσουν τον μέσο πολίτη.

Στατιστικά, το ανθρώπινο γένος περνά το 33% της ζωής του σε φάση ύπνου και όταν αυτός ο κανόνας της φύσης παραβιάζεται, προκαλείται προβλημάτων υγείας και ψυχικής υγείας.

Είναι επίσης γνωστό από προγενέστερες έρευνες πως ο επαρκής σε διάρκεια και βαθύς ύπνος είναι απαραίτητος για  σωστή πνευματική λειτουργία, γερό ανοσοποιητικό σύστημα,  ευεξία και προστασία από μια σειρά χρόνιων νοσημάτων όπως οι  καρδιοπάθειες, η  υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η κατάθλιψη.

Διαβάστε ακόμα: Τι προκαλεί στο μυαλό μας το ατελείωτο scroll στα social media, σύμφωνα με έναν ψυχολόγο

Τι δείχνει η νέα μελέτη

Ο ύπνος μπορεί να «χαλάσει» από μια πληθώρα διαταραχών στις οποίες έρχονται να προστεθούν δύο νέου τύπου προβλήματα. Πρόκειται για το κοινωνικό τζετ λαγκ και την κοινωνική άπνοια που καταγράφηκαν στο πλαίσιο της μεγαλύτερης έρευνας όλων των εποχών  για τον ύπνο, σε περισσότερους από 70.000 συμμετέχοντες, από το Πανεπιστήμιο της Αδελαϊδας στη Νότιο Αυστραλία.

Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας παρακολουθήθηκαν  για περισσότερα από 500 βράδια σε διάρκεια 4 ετών, 70.072 ανθρώπους περιλαμβάνοντας στο «δείγμα» εκπροσώπους της Gen Z, μεγαλύτερους ανθρώπους στην καρδιά της παραγωγικής ηλικίας  και άτομα άνω των 60 ετών, με την αναλογία των δύο φύλων να γέρνει προς την πλευρά των ανδρών.

Με την βοήθεια της παιδιάτρου - πνευμονολόγου Σοφίας Κωνσταντινοπούλου Επικεφαλής του Κέντρου Ιατρικής Ύπνου στο νοσοκομείο Sheikh Khalifa Medical City (SKMC) στο Άμπου Ντάμπι, το οποίο αποτελεί μέρος του δικτύου SEHA υπό την πλατφόρμα της PureHealth αποκωδικοποιούμε τα δύο βασικότερα ευρήματα της μελέτης που για πρώτη φορά συναντούμε στην ιατρική αργκό,  το κοινωνικό τζετ λαγκ (social jet lag) και την κοινωνική άπνοια (social apnea)  που ταλαιπωρούν  κυρίως  την Gen Z και πρωτίστως τους νεαρούς άνδρες.

Τι είναι το κοινωνικό τζετ λαγκ

Στους νέους ανθρώπους συμβαίνει συχνά η ρουτίνα του ύπνου (των καθημερινών εργάσιμων ημερών) να χαλάει μέσα στο Σαββατοκύριακο, που κοιμόμαστε πιο αργά, ξυπνάμε πιο αργά και ενίοτε μένουμε στο κρεβάτι πολύ περισσότερο.

Όταν ο ύπνος γίνεται άναρχος για λίγα 24ωρα, τότε παθαίνουμε κοινωνικό τζετ λαγκ, το οποίο ορίζεται ως η καθυστέρηση κατά τουλάχιστον 60 λεπτά της ώρας έναρξης του ύπνου και η αύξηση της διάρκειας του κατά τουλάχιστον 45 λεπτά, όπως εξηγεί η παιδίατρος - παιδοπνευμονολόγος Σοφία Κωνσταντινοπούλου.

Η έρευνα έδειξε ότι στα άτομα της Gen Z αυξάνονται πολύ οι πιθανότητες να εμφανιστεί το φαινόμενο του κοινωνικού τζετ λαγκ, το οποίο συμπαρασύρει μια άλλη «μοντέρνα» διαταραχή, την κοινωνική άπνοια, σε έναν αέναο φαύλο κύκλο.

Τι είναι η κοινωνική άπνοια

Η κοινωνική άπνοια αφορά την μεγάλη αύξηση των περιστατικών άπνοιας κατά την διάρκεια του Σαββατοκύριακου και εκδηλώνεται κυρίως σε ανθρώπους που κάνουν νυχτερινές άπνοιες ύπνου. Τα ευρήματα δείχνουν πως ο άναρχος ύπνος τα Σαββατοκύριακα, σε συνδυασμό  με την αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ και καπνικών προϊόντων διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην κοινωνική άπνοια.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός πως η αύξηση των περιστατικών κοινωνικής άπνοιας στους νεαρούς άνδρες της Gen Z φτάνει το 55% ενώ στους άνδρες παραγωγικής ηλικίας (κοντά στα 40 έτη) φτάνει το 21%.

Την ίδια ώρα στις γυναίκες η κοινωνική άπνοια δεν ξεπερνά το 9% και στους συμμετέχοντες άνω των 60 ετών μειώνεται ακόμα περισσότερο στο 7%, γιατί σε αυτή την ηλικιακή ομάδα οι άνθρωποι  κατά κανόνα δεν ξενυχτούν, δεν πίνουν πολύ και δεν καπνίζουν πολύ τα Σαββατοκύριακα (αφού δεν βγαίνουν έξω όπως οι νεότεροι).

Από τους δύο ανεξάρτητους παράγοντες, δηλαδή το αλκοόλ και το κάπνισμα που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης κοινωνικής άπνοιας, πιο σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχει το αλκοόλ που «κατακερματίζει τον ύπνο, όπως εξηγεί η Σοφία Κωνσταντινοπούλου.

Όταν πίνουμε παραπάνω από ένα ποτό αρχικά ζαλιζόμαστε και ενδεχομένως μπορεί να  νιώσουμε νυσταγμένοι.  Ωστόσο δεν κοιμόμαστε καλύτερα υπό την επήρεια του αλκοόλ.Αντίθετα, έχουμε πιο ελαφρύ και κατακερματισμένο ύπνο ο οποίος δεν επαρκεί για να επιδιορθωθούν οι φθορές της προηγούμενης ημέρας. Ο αληθινά αναπλαστικός ύπνος πρέπει να είναι βαθύς και συνεχόμενος.

Οι νέοι άνδρες που εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά κοινωνικής άπνοιας συχνά ταλαιπωρούνται  από αυξημένη ανάγκη για διούρηση κατά τη διάρκεια της νύχτας (χωρίς να νοσούν από σακχαρώδη διαβήτη), ενώ το πρωί  ξυπνούν με  θολό μυαλό και νιώθουν έντονη υπνηλία μέσα στη ημέρα, που μπορεί να αποβεί εξαιρετικά επικίνδυνη στην οδήγηση.

Τι είναι το bed rotting και πώς οδηγείται εκεί η Gen Z

Η Gen Z είναι μία γενιά η οποία παρουσιάζει αντιφατικές τάσεις στη ζωή της.  Από τη μία ως η πρώτη αυτόχθονη γενιά στο διαδίκτυο και στα social media, είναι εξαιρετικά «ψαγμένη» έχει πρωτοφανή πρόσβαση σε πληροφορίες και γνώση  και την ενδιαφέρει πολύ η ψυχοσωματική ευεξία.

Από την άλλη, υπό την επίδραση του φαύλου κύκλου του κοινωνικού τζετ-λαγκ και της κοινωνικής άπνοιας  οδηγείται σε μια μη φυσιολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται με τον όρο bed-rotting, στον οποίο επιδίδεται φανατικά  τα σαββατοκύριακα.

To bed rotting σε ελεύθερη μετάφραση αποδίδεται με τον όρο «σαπίζω στο κρεβάτι» και ουσιαστικά υποδηλώνει αυτή τη νέα τάση της Gen Z να μην σηκώνεται για ώρες από το κρεβάτι τα Σαββατοκύριακα, παρότι έχει πλέον ξυπνήσει.

Ο όρος έγινε εξαιρετικά δημοφιλής στο Tik Tok στις νεαρές ηλικίες περιγράφοντας τις αμέτρητες ώρες που οι νέοι ξοδεύουν τα Σαββατοκύριακα στο κρεβάτι χωρίς να κοιμούνται,  για να  δουλέψουν  με το λαπ-τοπ, να δουν ταινίες στις πλατφόρμες και να σκρολάρουν στα social media.

Τέλος, πρέπει να τονιστεί  πως η Gen Z είναι η πρώτη γενιά που από μικρή ηλικία έκανε το λάθος να είναι διαρκώς καλωδιωμένη (on line), καθώς μεγάλωσε από «κούνια» με ελεύθερη πρόσβαση στο internet και τα  social media.  Αυτή η διαρκής «καλωδίωση» διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό του οργανισμού (το λεγόμενο βιολογικό ρολόι) και προκαλεί διαρκή υπερένταση επιδεινώνοντας τον φαύλο κύκλο των διαταραχών του ύπνου.
 

Αυτό το άρθρο στο Reader δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γνωμάτευση ενός ιατρού. Για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας έχετε, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε κάποιο επαγγελματία υγείας.