«Ξυπνάω κάθε μέρα με Σώτη Βολάνη στο repeat»: Γιατί τα τραγούδια «κολλάνε» στο μυαλό μας

Ξυπνάω. Πριν καν ανοίξω καλά-καλά τα μάτια μου, ακούω νοερά: «Πόσο μου λείπει, η ζεστή αγκαλιά σου...». Ναι, η μέρα μου ξεκινάει με Σώτη Βολάνη στο repeat μέσα στο κεφάλι μου.

Μέχρι να φτιάξω καφέ και να φτάσω στο γραφείο, η μελωδία έχει μεταμορφωθεί μαγικά στο μουσικό σλόγκαν εκείνης της τηλεοπτικής διαφήμισης για σαμπουάν, για να τελειώσει η ημέρα μου αργά το βράδυ με μια νοσταλγική νότα από Βασίλη Παπακωνσταντίνου.

Αυτό το ατελείωτο μουσικό λούπαρισμα είναι στην πραγματικότητα ένας «ωτοσκώληκας» (earworm). Επειδή όμως δεν άντεχα άλλο να ζω σε ένα μόνιμο μιούζικαλ, κάθισα και το έψαξα. Τι λέει, λοιπόν, η επιστήμη για τα τραγούδια που «κολλάνε»;

Τι είναι αυτός ο μουσικός ωτοσκώληκας;

Οι ωτοσκώληκες είναι πρακτικά τμήματα μουσικής που εισβάλλουν στο μυαλό μας, χωρίς να παίζει μουσική κάπου κοντά μας και χωρίς καν να προσπαθήσουμε να τα θυμηθούμε.

Διαβάστε ακόμα: Κώστας Μακεδόνας: «Ό,τι τραγούδησα από τα 20 μου, το έζησα μετά»

Ο όρος «öhrwurm» επινοήθηκε από τον Γερμανό ψυχίατρο Cornelius Eckert πριν από 100 και πλέον χρόνια. Μάλιστα, η έρευνα δείχνει ότι συνήθως «κολλάμε» με ένα συγκεκριμένο, επαναλαμβανόμενο απόσπασμα τραγουδιού που διαρκεί περίπου 20 δευτερόλεπτα. 

Η επιστήμη πίσω από αυτό είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Όταν ακούμε μουσική, ο εγκέφαλός μας κάνει πάρτι. Πολλές περιοχές του, όπως ο ακουστικός και ο κινητικός φλοιός, αλλά και τα κέντρα που ευθύνονται για τη μνήμη και το συναίσθημα, «φωτίζονται» ταυτόχρονα.

Αυτή η έκρηξη νευρωνικής δραστηριότητας κάνει τη μουσική ένα από τα πιο ισχυρά και αξιομνημόνευτα ερεθίσματα.

Όταν «κολλάμε» με ένα τραγούδι, θεωρείται ότι αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου μένουν κυριολεκτικά κολλημένες, δημιουργώντας αυτές τις ακούσιες μουσικές αναμνήσεις.

Γιατί όμως συγκεκριμένα τραγούδια «κολλάνε» σε όλους; Ο εγκέφαλός μας λατρεύει τα μοτίβα. Οι επαναλαμβανόμενες, «πιασάρικες» μελωδίες δημιουργούν νευρωνικούς βρόχους που δεν ξεχνιούνται με τίποτα.

Ακόμα, αν ένα τραγούδι σου βγάζει χαρά, λύπη ή νοσταλγία, οι πιθανότητες να μείνει στο κεφάλι σου αυξάνονται κατακόρυφα.

Επίσης, αν το άκουσες χθες στο ραδιόφωνο, προετοιμάσου να σε ακολουθεί μέσα στην εβδομάδα. Ο εγκέφαλός μας βρίσκει ανακούφιση σε ό,τι του είναι γνώριμο, σχηματίζοντας ισχυρές νευρωνικές συνδέσεις.

Σύμφωνα με το harvard gazzette, υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στο στρες και την εμφάνιση περισσότερων ωτοσκωλήκων. Όταν νιώθουμε πιεσμένοι ή αγχωμένοι, το στρες επηρεάζει τη μνήμη μας και τον τρόπο που ανακαλούμε πληροφορίες.

Διαβάστε ακόμα: Μια από τις μεγαλύτερες πόλεις του κόσμου βυθίζεται: Η καθίζηση μπορεί να εντοπιστεί από το διάστημα

Οι ωτοσκώληκες είναι ουσιαστικά μια μορφή μηρυκασμού της σκέψης. Γι' αυτόν τον λόγο, άτομα που ταλαιπωρούνται από διαταραχές της διάθεσης, όπως το άγχος, η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) ή η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (ΔΜΤΣ), είναι πολύ πιο ευάλωτα.

Στον δικό τους εγκέφαλο, ο βρόχος μπορεί να είναι πιο έντονος. Ειδικά σε περιπτώσεις ΔΜΤΣ, τραγούδια που σχετίζονται με ένα τραύμα μπορεί να λειτουργήσουν ως ενοχλητικές σκέψεις. 

Πώς να «κλείσεις» το Jukebox 

Αφού κατάλαβα το γιατί, έπρεπε επειγόντως να βρω το πώς θα το σταματήσω. Αν κι εσένα αυτός ο εσωτερικός DJ σού έχει σπάσει τα νεύρα, δες μερικά επιστημονικά κόλπα που όντως βοηθάνε:

• Αν ακούσεις το κομμάτι μέχρι το τέλος (και όχι μόνο τους δύο στίχους που έχουν κολλήσει), βοηθάς τον εγκέφαλό σου να «κλείσει» τον ανοιχτό γνωστικό βρόχο.
• Λύσε ένα σταυρόλεξο, παίξε ένα παιχνίδι μνήμης ή διάβασε ένα απαιτητικό κείμενο. Αν αυξήσεις το γνωστικό φορτίο, το μυαλό σου δεν έχει χώρο για να παίζει μουσική.
• Διάλεξε συνειδητά να ακούσεις μια άλλη, πιο ήρεμη ή λιγότερο εκνευριστική μελωδία για να «σβήσεις» την προηγούμενη.
• Μάσα μια τσίχλα. Μια εντυπωσιακή έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Reading έδειξε ότι η κινητική δραστηριότητα του σαγονιού όταν μασάμε τσίχλα «μπερδεύει» την ικανότητα του εγκεφάλου μας να δημιουργεί εσωτερική μουσική, μειώνοντας τους ωτοσκώληκες.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.