5 πολιτισμοί που αναγνωρίζουν πάνω από δύο φύλα

Στην Ελλάδα του 2025, η δημόσια συζήτηση γύρω από το φύλο μοιάζει να κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία, η Ελεονώρα Μελέτη να δηλώνει πως «τα φύλα είναι δύο, αρσενικό και θηλυκό - οι άλλοι ας προσδιορίζονται ελεύθερα ως μπανάνες και Ναπολέοντες», και από την άλλη, ο Γιώργος Καπουτσίδης να παρουσιάζει στην τηλεοπτική σειρά Σέρρες ένα ιντερσεξ άτομο, δίνοντας ορατότητα σε μια πραγματικότητα που συχνά αποσιωπάται.

Αυτή η αντίθεση δεν είναι τυχαία· αποτυπώνει το χάσμα ανάμεσα σε μια συντηρητική αντίληψη που θέλει να περιορίσει την ανθρώπινη εμπειρία σε δύο κουτάκια και σε μια πιο ανοιχτή, ανθρωπιστική προσέγγιση που αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα της ταυτότητας.

Κι όμως, αν κοιτάξουμε την ιστορία, θα δούμε ότι η αναγνώριση μη δυαδικών φύλων δεν είναι «μοντέρνα μόδα» αλλά βαθιά ριζωμένη σε πολιτισμούς ανά τον κόσμο.

Ινδία – Hijra

Η ινδουιστική κοινωνία αναγνωρίζει το φύλο hijra, την πιο κοινή μη δυαδική ταυτότητα στην Ινδία. Τα hijra εμφανίζονται σε θρησκευτικά κείμενα και στην ιστορία της Νότιας Ασίας.

Πολλά γεννιούνται με ανδρικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά, ενώ η κοινότητα περιλαμβάνει και ίντερσεξ άτομα. Τα hijra συχνά εγκαταλείπουν την οικογένεια για να ενταχθούν σε ομάδες που μυούν τους νέους στην πνευματικότητα.

Αναλαμβάνουν θρησκευτικούς ρόλους σε γάμους και γεννήσεις, με την πίστη ότι μπορούν να ευλογούν ή να καταριούνται. Ωστόσο, η βρετανική αποικιοκρατία επέβαλε στίγμα: το 1871, νόμος χαρακτήρισε όλα τα hijra εγκληματίες.

Παρά το ιστορικό βάρος, από το 2014 το Μπαγκλαντές, η Ινδία και το Νεπάλ αναγνώρισαν τα δικαιώματα των μη δυαδικών ατόμων.

Ινδονησία – Μπούγκις

Η εθνοτική ομάδα Μπούγκις του Νότιου Σουλαουέζι αναγνωρίζει πέντε φύλα.

• Καλαλάι: άτομα με γυναικεία χαρακτηριστικά που ζουν με ανδρικό τρόπο και κοινωνικό ρόλο.

• Καλαμπάι: άτομα με ανδρικά χαρακτηριστικά που αναλαμβάνουν γυναικείους ρόλους, χωρίς να αυτοπροσδιορίζονται ως γυναίκες. Συχνά οργανώνουν γάμους και τελετές.

• Μπίσου: ενσαρκώνουν αρρενωπότητα και θηλυκότητα μαζί, με πνευματικό ρόλο. Φορούν λουλούδια, κρατούν ιερά στιλέτα και θεωρούνται γέφυρα ανάμεσα στο εγκόσμιο και το θεϊκό.

Η κοινωνία των Μπούγκις δείχνει πώς η ταυτότητα φύλου μπορεί να είναι πολυδιάστατη και συνδεδεμένη με την πνευματικότητα.

Μεξικό – Muxes

Οι Muxes αποτελούν κοινότητα στην Οαχάκα, με ανδρικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά αλλά γυναικεία ταυτότητα. Η λέξη προέρχεται από το ισπανικό mujer (γυναίκα). Οι muxes συχνά αναλαμβάνουν οικιακούς ρόλους, όπως μαγείρεμα και φροντίδα οικογένειας, αλλά η έκφρασή τους δεν είναι μονολιθική: κάθε άτομο ζει την ταυτότητά του διαφορετικά.

Η κουλτούρα των Ζαποτέκων σέβεται τους muxes, αν και υπάρχουν περιορισμοί, όπως η απαγόρευση να ζουν με συντρόφους ή να φύγουν από το οικογενειακό σπίτι. Κάθε χρόνο, γιορτάζουν το φεστιβάλ La Vela de las Auténticas Intrépidas Buscadoras del Peligro, μια μέρα χαράς και ορατότητας.

Μαδαγασκάρη – Sekrata

Οι Sakalava, ιθαγενείς της Μαδαγασκάρης, αναγνωρίζουν το φύλο sekrata. Τα άτομα αυτά έχουν ανδρικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά, αλλά εφόσον στην παιδική ηλικία επιδείξουν συμπεριφορές που θεωρούνται θηλυκές, μεγαλώνουν ως κορίτσια από τις οικογένειές τους.

Ως ενήλικες, υιοθετούν θηλυκή εμφάνιση με χτενίσματα και κοσμήματα. Δεν καταλαμβάνουν παραδοσιακούς ανδρικούς ρόλους, όπως η στρατιωτική θητεία, αλλά συμμετέχουν σε τελετές και κατέχουν ιδιαίτερη θέση στην κοινωνία. Οι sekrata θεωρούνται ιερές και προστατευμένες από υπερφυσικές δυνάμεις.

Φιλιππίνες – Bakla

Στις Φιλιππίνες, ο όρος bakla αναφέρεται σε άτομα με ανδρικά σεξουαλικά χαρακτηριστικά που ταυτίζονται με τη θηλυκότητα. Εκφράζουν το φύλο τους μέσω γυναικείας ενδυμασίας και συμπεριφοράς. Το bakla, αν και κυρίως αφορά την παρουσίαση φύλου, συχνά επικαλύπτεται με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, με πολλά άτομα να ανήκουν στην LGBTQIA+ κοινότητα.

Ιστορικά, οι bakla θεωρούνταν ότι ενσωματώνουν πτυχές αρρενωπότητας και θηλυκότητας και συχνά υπηρετούσαν ως ηγέτες κοινοτήτων. Μετά τον δυτικό αποικισμό, η κοινωνική αποδοχή τους μειώθηκε, αλλά η κοινότητα bakla εξακολουθεί να υπάρχει και να διεκδικεί ορατότητα.

Από την Ινδία μέχρι τη Μαδαγασκάρη και από την Ινδονησία μέχρι τις Φιλιππίνες, η ιστορία δείχνει ότι οι κοινωνίες αναγνώριζαν και τιμούσαν τα μη δυαδικά άτομα, δίνοντάς τους ρόλους πνευματικούς, κοινωνικούς και τελετουργικούς.

Η αντίληψη ότι «τα φύλα είναι δύο» δεν είναι ιστορικό δεδομένο· είναι κοινωνική κατασκευή που εξυπηρετεί την κανονικοποίηση και τον αποκλεισμό.

Στην Ελλάδα του σήμερα, όπου η ορατότητα των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων παραμένει ζητούμενο, η γνώση αυτών των ιστορικών παραδειγμάτων είναι όπλο απέναντι στην άγνοια και την προκατάληψη. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.