Αίνιγμα η στάση της νέας ηγεσίας του Ιράν για τα πυρηνικά: Ο πόλεμος ανατρέπει τον φετφά του Χαμενεΐ;

Όταν το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ήρθε στο προσκήνιο της διεθνούς κοινής γνώμης πριν από πάνω από δύο δεκαετίες, η Τεχεράνη επέμενε ότι οι προθέσεις της ήταν ειρηνικές και ότι δεν είχε σχέδια να αναπτύξει όπλα.

Όπως αναφέρει το CNN, ο τότε ανώτατος ηγέτης της χώρας, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έφτασε μάλιστα στο σημείο να εκδώσει φετφά που τα απαγόρευε. Ωστόσο, ο θάνατός του τον περασμένο μήνα θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για τις πιο σκληροπυρηνικές φατρίες του καθεστώτος να επανεξετάσουν την απόφαση.

Διαβάστε ακόμα: Ιράν σε ΗΠΑ: «Περιμένουμε τους Αμερικανούς στρατιώτες, θα καούν ζωντανοί»

Ο δημόσιος διάλογος στο Ιράν κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. «Ο πυρηνικός φετφάς έχει πεθάνει», δήλωσε ο Τρίτα Πάρσι του Ινστιτούτου Κουίνσι για την Υπεύθυνη Πολιτική (Quincy Institute for Responsible Statecraft) στο CNN.

«Η άποψη της ελίτ, καθώς και η κοινή γνώμη, έχει αλλάξει δραματικά σε αυτό το θέμα, κάτι που δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη, δεδομένου ότι το Ιράν έχει βομβαρδιστεί δύο φορές εν μέσω διαπραγματεύσεων από δύο κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα», είπε επίσης.

Για χρόνια, ο πρώην ανώτατος ηγέτης αντιστάθηκε στις εσωτερικές πιέσεις να εγκρίνει την κατασκευή πυρηνικού όπλου, ιδίως μετά την αποχώρηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα που είχε διαπραγματευτεί το Ιράν με την κυβέρνηση Ομπάμα το 2018.

Αντιμέτωπος με την κλιμακούμενη εχθρότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ο Χαμενεΐ αντίθετα προσήλωσε στη δογματική του στάση που οι ειδικοί αποκαλούν «στρατηγική υπομονή».

Επέτρεψε στο Ιράν να προχωρήσει σταθερά το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου, φέρνοντας το υλικό όλο και πιο κοντά σε επίπεδα κατάλληλα για όπλα, χωρίς όμως να ξεπεράσει το όριο της πραγματικής ανάπτυξης βόμβας.

Η άγνωστη θέση του Μοτζτάμπα για τα πυρηνικά

Οι εκκλήσεις για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας εντάθηκαν με την άνευ προηγουμένου στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ εναντίον του Ιράν το 2025, η οποία σκότωσε αρκετούς από τους στρατιωτικούς ηγέτες της χώρας. Οι εκκλήσεις αυξήθηκαν ξανά με την εντολή του Τραμπ να χτυπηθούν τρεις από τις σημαντικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Ακόμη και πριν από αυτές τις επιθέσεις, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) είχε προειδοποιήσει ότι η Τεχεράνη ήταν έτοιμη να αλλάξει τη στάση της στον πυρηνικό τομέα.

«Μια ανατροπή του πυρηνικού δόγματος και των πολιτικών του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης μιας στροφής μακριά από προηγούμενες εκτιμήσεις, είναι πιθανή και νοητή», δήλωσε το 2024 ο Αχμάντ Χακταλάμπ, ο διοικητής του IRGC υπεύθυνος για την προστασία των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν.

Το Ιράν δεν έχει ακόμη ανατρέψει δημοσίως το δόγμα του, ωστόσο, διαθέτει περισσότερα από 400 κιλά υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου. Αυτό θα ήταν αρκετό για την παραγωγή αρκετών πυρηνικών όπλων, εάν ο γιος του Χαμενεΐ και νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα, ανατρέψει τον φετφά του πατέρα του.

Το ουράνιο είναι βασικό καύσιμο για πυρηνικούς σταθμούς που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία βόμβας εάν εμπλουτιστεί σε υψηλά επίπεδα.

Ο Μοτζτάμπα παραμένει κρυμμένος, τροφοδοτώντας εικασίες σχετικά με τη φυσική του κατάσταση και την ικανότητά του να λαμβάνει αποφάσεις, καθώς το IRGC σφίγγει τη λαβή του στη χώρα.

Ερωτηθείς αν η πυρηνική πολιτική του Ιράν θα αλλάξει υπό τη νέα ηγεσία, ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε αυτό το μήνα στο Al Jazeera ότι δεν ήταν σίγουρος για τη «νομική ή πολιτική στάση» του νέου ηγέτη όσον αφορά τα πυρηνικά όπλα.

«Κατά την άποψή μου, δεν θα πρέπει να διαφέρει πολύ από τις προηγούμενες πολιτικές μας, αλλά πρέπει να περιμένουμε μέχρι να γνωρίσουμε τις απόψεις του», πρόσθεσε.

«Οι λόγοι του Ιράν για αυτοσυγκράτηση έχουν εξαφανιστεί»

Η πρώτη φερόμενη ομιλία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως ηγέτη ήταν μια δήλωση που διαβάστηκε από παρουσιαστή ειδήσεων στην κρατική τηλεόραση. Σε αυτήν, ορκίστηκε να εκδικηθεί τον θάνατο του πατέρα του και άλλων που σκοτώθηκαν στον πόλεμο, αλλά δεν έκανε καμία αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα, αφήνοντας τους παρατηρητές να εικάζουν για την τύχη της πυρηνικής δογματικής του Ιράν.

Η εναπομείνασα ηγεσία του Ιράν αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενες εσωτερικές πιέσεις για ανατροπή της πυρηνικής πολιτικής. Αυτή η πίεση εντείνεται καθώς το IRGC εδραιώνει την εξουσία του και επαναδιορίζει σκληροπυρηνικούς συνταξιούχους διοικητές για να ηγηθούν μιας νεότερης, πιο εκδικητικής γενιάς μαχητών.

«Έχουμε εισέλθει σε νέα φάση», δήλωσε ο Νάσερ Τοράμπι, σκληροπυρηνικός σχολιαστής στην κρατική τηλεόραση, σε ρεπορτάζ που μεταδόθηκε αυτό το μήνα. «Μετά από αυτόν τον πόλεμο, το Ιράν θα αναγνωριστεί ως παγκόσμια υπερδύναμη… Πρέπει να λάβουμε μέτρα για την παραγωγή ή την κατοχή πυρηνικών όπλων», είπε.

Φαίνεται ότι οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν και το IRGC αισθάνονται πλέον ότι υπάρχει μια ευκαιρία να αλλάξουν τη μακροχρόνια πυρηνική δογματική, δήλωσε ο Σίνα Αζόντι, συγγραφέας του βιβλίου «Το Ιράν και η βόμβα: Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και το πυρηνικό ζήτημα».

«Ένας από τους λόγους για τους οποίους επέδειξαν πυρηνική αυτοσυγκράτηση ήταν ο φόβος επιθέσεων από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ», είπε ο Αζόντι, συμπληρώνοντας: «Αλλά σε αυτό το σημείο, όπου επιτέθηκαν ούτως ή άλλως, όλα είναι πλέον ανοιχτά για αυτούς». «Αυτός ο πόλεμος έχει αλλάξει ριζικά τα πάντα, καθώς η χώρα δέχεται πολλά πλήγματα», πρόσθεσε.

Θα μπορούσε ο πόλεμος να οδηγήσει σε περισσότερα πυρηνικά όπλα σε όλο τον κόσμο;

Η κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου εξαρτάται από την αναίρεση του φετφά, την πρόσβαση σε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο και την ικανότητα κατασκευής μιας λειτουργικής βόμβας.

Υποθέτοντας ότι το ιρανικό καθεστώς έχει πρόσβαση στο απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, θα μπορούσε να επιλέξει να κατασκευάσει μια πρωτόγονη πυρηνική συσκευή αντί για ένα εξελιγμένο όπλο που μπορεί να μεταφερθεί με πύραυλο, είπε ο Αζόντι.

Αυτός ο απλούστερος και λιγότερο περίπλοκος σχεδιασμός θα μπορούσε ακόμα να προκαλέσει πραγματική πυρηνική έκρηξη, συγκρίσιμη σε καταστροφική ισχύ με τα πρώιμα όπλα. Ωστόσο, θα ήταν λιγότερο αποδοτικός και πολύ λιγότερο χρήσιμος από στρατιωτική άποψη για εκτόξευση με πυραύλους.

Η κύρια αξία του θα ήταν μάλλον πολιτική: να επιδείξει πυρηνική ικανότητα και να προσφέρει ένα βαθμό αποτροπής, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Όμως, είτε πρόκειται για την πιθανή κατασκευή μιας πρωτόγονης συσκευής, γνωστής στην καθομιλουμένη ως «βρώμικη βόμβα», είτε για την κατασκευή μιας πιο εξελιγμένης πυρηνικής βόμβας, η αποτροπή δεν είναι εγγυημένη.

«Το Ιράν δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τις πυρηνικές του δυνάμεις για να απειλήσει τις ΗΠΑ. Οι πύραυλοί του δεν μπορούν να φτάσουν στις ΗΠΑ, και ακόμη κι αν μπορούσαν, με 50 πυρηνικές κεφαλές δεν μπορείς να αποτρέψεις μια χώρα που διαθέτει 5.000 πυρηνικά όπλα», δήλωσε ο Αζόντι.

Επισημαίνει ότι η πολιτική αποτροπής του Ιράν κατά τη διάρκεια των δεκαετιών έχει επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στο Ιράκ, το Ισραήλ και, πιο πρόσφατα, στη Σαουδική Αραβία.

Και, αν το Ιράν προχωρούσε με τη δική του πυρηνική βόμβα, λέει ότι το Ριάντ θα ήταν πιθανότατα ο επόμενος υποψήφιος στην περιοχή που θα επιδίωκε να αποκτήσει βόμβα.

Ο de facto ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας το είχε μάλιστα ξεκαθαρίσει πριν από οκτώ χρόνια. Το 2018, ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ήταν σαφής, λέγοντας: «Χωρίς αμφιβολία, αν το Ιράν ανέπτυσσε πυρηνική βόμβα, θα ακολουθούσαμε το παράδειγμά του το συντομότερο δυνατόν».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.