«Κάθεσαι; Συμμετείχες σε ένα κοινωνικό πείραμα»: Όταν Δανοί πήραν μικρούς Ινουίτ από τα σπίτια τους

Με το πολιτικό φλερτ του Τραμπ για απόκτηση της Γροιλανδίας, το αρκτικό νησί έχει έρθει στο προσκήνιο και συνάμα θέματα που το αφορούν. 'Ενα τέτοιο θέμα είναι και το «Little Danes» που ενώ στο άκουσμα φαντάζει ταινία κορυφαίου σκηνοθέτη, πρόκειται για ένα από τα πιο σκοτεινά κοινωνικά πειράματα του 20ου αιώνα. 

Το πείραμα ήταν το εξής: Στη δεκαετία του 1950, παιδιά Ινουίτ απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους στη Γροιλανδία για να εκπαιδευτούν ως πρότυποι Δανοί πολίτες.

Το κοινωνικό πείραμα «Little Danes»: Το όραμα για τον «νέο Γροιλανδό»

Η Δανία είχε αποφασίσει να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης στην αρκτική αποικία της. Πολλοί άνθρωποι εξακολουθούσαν να ζουν κυνηγώντας φώκιες, μόνο ένα μικρό ποσοστό μιλούσε δανικά και η φυματίωση ήταν ευρέως διαδεδομένη.

Οι δανικές αρχές αποφάσισαν ότι ο καλύτερος τρόπος για να εκσυγχρονιστεί το νησί ήταν να δημιουργηθεί ένας νέος τύπος Γροιλανδού, γι' αυτό και έστειλαν τηλεγραφήματα σε ιερείς και διευθυντές σχολείων ζητώντας τους να εντοπίσουν έξυπνα παιδιά ηλικίας μεταξύ έξι και δέκα ετών. Το σχέδιο - που διαμορφώθηκε με τη βοήθεια του φιλανθρωπικού οργανισμού Save the Children Denmark - ήταν να τα στείλουν σε ανάδοχες οικογένειες στη Δανία, ώστε να μπορέσουν να αναμορφωθούν ως «μικροί Δανοί» (little danes).

Πολλοί γονείς δίσταζαν να εγκαταλείψουν τα παιδιά τους, αλλά τελικά 21 οικογένειες ενέδωσαν. Tο μότο εκείνη την εποχή ήταν το εξής «η δανική κοινωνία είναι ανώτερη από την κοινωνία της Γροιλανδίας», αναφέρει μάρτυρας στο CNN το 2015. 

Διαβάστε επίσης: Τα «όπλα» της ΕΕ απέναντι στους δασμούς Τραμπ - «Η Γροιλανδία δεν θα γίνει ποτέ αμερικανική»

Οι συμμετέχοντες ήταν έξι ετών. Από τα 21, έξι ήταν ορφανά και ένα παιδί ήταν εννέα ετών όταν ξεκίνησε το πείραμα. Δεκατρία αγόρια και έξι κορίτσια. 

Τους πήγαν σε μια κατασκήνωση, τη λεγόμενη κατασκήνωση διακοπών - που μόνο αυτό δεν ήταν.Αμέσως τέθηκαν σε καραντίνα υπό τον φόβο ότι μετέφεραν ασθένειες. Μια φωτογραφία με τα παιδιά και τη βασίλισσα μαρτυρά τη βαναυσότητα του πειράματος: Κανένα παιδί δεν χαμογελάει, κανένα παιδί δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει.

Ύστερα, τους πήγαν σε δανικές ανάδοχες οικογένειες για πάνω από ένα χρόνο. Έμαθαν τη γλώσσα της Δανίας και ξέχασαν τη μητρική τους. Rebranding της εποχής με σκοτεινούς στόχους. Όταν επέστρεψαν πολλά παιδιά, πήγαν σε ανάδοχες οικογένειες. Τα μισά από τα παιδιά παρουσίασαν ψυχικές διαταραχές και τα μισά από αυτά πέθαναν σε νεαρή ενήλικη ζωή.

Η ιστορία της Helene Thiesen: «Τι είναι η Δανία;»

Μια κοπέλα, επιζήσασα και πιόνι του κοινωνικού πειράματος, πριν λίγα χρόνια, την περίοδο που το θέμα ήρθε στο προσκήνιο ξανά με απώτερο στόχο της απόδοση δικαιοσύνης, περιέγραψε με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τη στιγμή που την πήραν από την οικογένεια της, τους μήνες της αποξένωσης και της πλύσης εγκεφάλου και τη στιγμή που έμαθε ότι δεν συμμετείχε σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα αλλά ήταν πειραματόζωο σε ένα από τα πιο σκοτεινά εγχειρήματα των τελευταίων δεκαετιών. 

 «Ήταν μια υπέροχη καλοκαιρινή μέρα, όταν δύο μεγάλοι Δανοί κύριοι εμφανίστηκαν στο σπίτι μας», λέει η Helene Thiesen που μέχρι τότε ζούσε στο Νουούκ της Γροιλανδίας. 

«Είχαν μαζί τους έναν διερμηνέα και η μεγαλύτερη αδερφή μου κι εγώ σκεφτήκαμε: Τι κάνουν εδώ; Ήμασταν πολύ περίεργοι. Μας είπαν να βγούμε έξω ενώ η μαμά τους μιλούσε. «Ρώτησαν τη μαμά μου αν θα ήταν πρόθυμη να με στείλει στη Δανία. Θα μάθαινα να μιλάω δανέζικα και θα έπαιρνα καλή εκπαίδευση - είπαν ότι ήταν μια μεγάλη ευκαιρία για μένα. Η μαμά μου τους είπε "Όχι" δύο φορές. Αλλά συνέχισαν να την πιέζουν και της είπαν ότι ''πιστεύουμε ότι πρέπει να στείλετε την Helene στη Δανία, είναι μόνο για έξι μήνες'. Και θα έχει την ευκαιρία ενός λαμπρού μέλλοντος - οπότε πιστεύουμε ότι πρέπει να την αφήσετε να φύγει''».

Ο πατέρας της Helene Thiesen είχε πεθάνει από φυματίωση τρεις μήνες νωρίτερα και η μητέρα της είχε μείνει μόνη της με τρία μικρά παιδιά. «Η μαμά μου έσκυψε και μου εξήγησε: "Θα πας στη Δανία". Είπα: "Τι είναι η Δανία;" ''Είναι μια χώρα πολύ μακριά", είπε η μαμά. "Αλλά είναι όμορφη, είναι σαν παράδεισος". Δεν χρειάζεται να είσαι λυπημένη», είπε.

«Περπατήσαμε μέχρι το λιμάνι από το σπίτι μας, με τη μικρή μου βαλίτσα», λέει ηThiesen. «Από το σκάφος, κοίταξα τη μαμά μου και δεν μπορούσα να της κάνω νόημα. Ήμουν πολύ αναστατωμένη. Απλώς κράτησα τα χέρια μου κάτω. Σκέφτηκα, "Γιατί με αφήνετε να φύγω;" Δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε γιατί μας έστελναν μακριά. Τι μας περίμενε; Όλα ήταν τόσο αβέβαια.

Όταν η Helene πήγε σε ανάδοχη οικογένεια στη Δανία απλώς έκανε νεύματα. Δεν επικοινωνούσε με κανέναν. «Δεν ένιωθα ευπρόσδεκτη σε αυτή την οικογένεια. Ένιωθα απλώς σαν ξένη. Η μητέρα είχε προβλήματα ψυχικής υγείας και ήταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι όλη την ώρα.

Όσον αφορά τους ενήλικες, δεν τους εμπιστευόμουν. Με είχαν στείλει στη Δανία. Όποτε μου έλεγαν κάτι, απλώς έγνεφα καταφατικά ή κούναγα το κεφάλι μου. Δεν ήθελα να τους απαντήσω», περιγράφει στο BBC. 

«Η δεύτερη ανάδοχη οικογένεια ήταν σαν παραμύθι σε σύγκριση με την πρώτη». «Ήταν πολύ θερμοί άνθρωποι», λέει.

Τον επόμενο χρόνο, 16 από τα 22 παιδιά Ινουίτ, συμπεριλαμβανομένης της Thiesen, στάλθηκαν πίσω στη Γροιλανδία. Η οργάνωση Save the Children είχε κανονίσει να υιοθετηθούν τα υπόλοιπα έξι από τις δανικές ανάδοχες οικογένειές τους.

«Όταν το πλοίο έδεσε στο Νουούκ, άρπαξα τη μικρή μου βαλίτσα και έτρεξα κάτω από τη γέφυρα στην αγκαλιά της μαμάς μου», λέει ο Θίσεν. Η μητέρα μου μού είπε κάτι στη γλώσσα μας. δεν μπορούσα να καταλάβω τι έλεγε. Ούτε λέξη. Σκέφτηκα: «Αυτό είναι απαίσιο. Δεν μπορώ να μιλήσω πια με τη μητέρα μου. Μιλούσαμε δύο διαφορετικές γλώσσες».

Την μικρή Helene, υποστηριζόμενοι ότι δεν μπορεί να μένει σε τόσο κακές συνθήκες πάλι πίσω στη Γροιλανδία, οι οργανώσεις την ξαναπήγαν σε ορφανοτροφείο. 

Μεταγενέστερα δήλωσε: «Ένιωσα πολύ πικρία για την απόφασή της να με στείλει μακριά. Ήμουν πραγματικά θυμωμένη που με άφησε να φύγω, και όχι μόνο αυτό - που με άφησε να μείνω στο ορφανοτροφείο, παρόλο που ζούσαμε στην ίδια πόλη.

Διαβάστε επίσης: Γροιλανδία: Η ζωή σε ένα από τα πιο απομονωμένα μέρη του πλανήτη

«Σε όλη μου τη ζωή, δεν μπορούσα ποτέ να καταλάβω γιατί ήμουν συχνά λυπημένη και επιρρεπής σε κλάματα. Όταν γνώρισα για πρώτη φορά τον σύζυγό μου Ove το 1967, σχεδόν με εγκατέλειψε επειδή έκλαιγα τόσο πολύ.

Μόλις το 1996, όταν ήταν 52 ετών, ανακάλυψε γιατί την είχαν πάρει μακριά από τη μητέρα της. Με πήρε μια συγγραφέας τηλέφωνο και μου είπε: «"Κάθεσαι; Συμμετέχεις σε ένα πείραμα".

«Κάθισα στο πάτωμα και απλώς έκλαψα», είπε μεταγενέστερα η Helene Thiesen.  

Το αποτέλεσμα και η «συγγνώμη» 70 χρόνια μετά 

Για να γίνει σαφές, μετά από ενάμιση χρόνο στη Δανία, τα περισσότερα από τα παιδιά επέστρεψαν στη Γροιλανδία για να ζήσουν σε ένα ορφανοτροφείο που διοικείται από μια άλλη φιλανθρωπική οργάνωση, τον Δανικό Ερυθρό Σταυρό, στο Νουούκ — χωρισμένα από τους Γροιλανδούς και τις οικογένειές τους και τους απαγορεύτηκε να μιλούν τη μητρική τους γλώσσα. 

Η οργάνωση Save the Children ζήτησε συγγνώμη το 2015 - 70 χρόνια μετά - για τον ρόλο που έπαιξε στο κοινωνικό πείραμα. 

Η δανική κυβέρνηση εξέδωσε συγγνώμη πέντε χρόνια αργότερα, μετά από πιέσεις από ομάδες εκστρατείας, αλλά αρνήθηκε να αποζημιώσει όσους είναι ακόμα ζωντανοί, δήλωσε ο δικηγόρος των θυμάτων, Mads Krøger Pramming. Υπέβαλε αίτηση αποζημίωσης ύψους 250.000 κορωνών για τον καθένα στο περιφερειακό δικαστήριο της Κοπεγχάγης στα τέλη Δεκεμβρίου 2021.

Οι έξι κατηγορούν το δανικό κράτος ότι ενήργησε «κατά παράβαση της ισχύουσας δανικής νομοθεσίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος των εναγόντων στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή βάσει του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)», αναφέρει η αγωγή τους.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.