Μπορεί η κλιματική κρίση να πυροδοτήσει μαζική μετανάστευση; Οι επιστήμονες εξηγούν

Εικόνες εκτοπισμένων, από πλημμύρες, οικογενειών, εκτεταμένες περίοδοι ξηρασίας, ισχυρές κακοκαιρίες... Όλα αυτά έχουν γίνει σχεδόν καθημερινές ειδήσεις. Και καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται, εγείρεται ένα φλέγον ερώτημα: σε ποιο βαθμό αυτή η κρίση προκαλεί μετανάστευση;

Η απάντηση δεν είναι διόλου απλή. 

Τις τελευταίες δεκαετίες, κλίμα και μετανάστευση έχουν αποκτήσει κοινό βηματισμό. Αλλά αντί να δημιουργείται μια ενιαία άποψη, το θέμα εξακολουθεί να μαστίζεται από σημαντικές εννοιολογικές, μεθοδολογικές και πολιτικές αποκλίσεις.

Το The Conversation επιχείρησε μία νέα προσέγγιση του ζητήματος, με συνεντεύξεις ειδικών σε θέματα μετανάστευσης, κλιματικής αλλαγής, αναπτυξιακής συνεργασίας, δίκαιου και δημοσίων πολιτικών. Ύστερα χρησιμοποιήθηκε μία μέθοδος με την ονομασία Delphi, που έχει σχεδιαστεί για να εντοπίζει τα επίπεδα συναίνεσης μεταξύ των ειδικών.

Τα αποτελέσματα σκιαγραφούν μια εικόνα τόσο αποκαλυπτική, όσο και ανησυχητική. Παρά το αυξανόμενο ακαδημαϊκό και πολιτικό ενδιαφέρον για την κινητικότητα που προκαλείται από το κλίμα, εξακολουθεί να υπάρχει περιορισμένη συναίνεση σε ορισμένα από τα θεμελιώδη ζητήματα που την αφορούν.

Οδηγεί το κλίμα σε μετανάστευση;

Για χρόνια, η συζήτηση ήταν πολωμένη μεταξύ δύο θέσεων: ότι η κλιματική αλλαγή ήταν άμεση αιτία μεγάλων μετακινήσεων πληθυσμού ή ότι ενήργησε επικουρικά με άλλα οικονομικά, κοινωνικά ή πολιτικά δεδομένα.

Σήμερα, οι περισσότεροι ειδικοί φαίνεται να βρίσκονται κάπου ανάμεσα στα δύο.

Αν και τα ακραία κλιματικά φαινόμενα (όπως τυφώνες, πλημμύρες και πυρκαγιές) μπορούν να προκαλέσουν άμεσες, σαφώς αναγνωρίσιμες μετατοπίσεις, τείνουν να διασταυρώνονται με άλλες προϋπάρχουσες συνθήκες, αφιλόξενες προς τη ζωή.

Ως αποτέλεσμα, είναι δύσκολο να χαρτογραφηθεί μια μοναδική σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

Εσωτερική μετανάστευση

Ένα από τα πιο ασφαλή συμπεράσματα της έρευνας, είναι πως η πλειονότητα των μετακινήσεων που σχετίζονται με το κλίμα λαμβάνουν χώρα εντός εθνικών συνόρων.

Όσοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, δεν φεύγουν από τη χώρα, αλλά αλλάζουν περιοχή. 

Από άποψη έρευνας, αυτό αποτελεί πρόκληση καθώς η έλλειψη σχετικών στατιστικών εμποδίζει την ακριβή καταμέτρηση των περιπτώσεων. 

Επιπλέον, η έλλειψη συναίνεσης σχετικά με τον ορισμό εννοιών όπως «κλιματικός μετανάστης» και «κλιματικός πρόσφυγας» συνεχίζει να παρεμποδίζει τόσο την έρευνα όσο και τον σχεδιασμό δημόσιων πολιτικών.

Προσαρμογή ή επιβίωση;

Ένα άλλο ζήτημα που συζητείται έντονα είναι το κατά πόσον η μετανάστευση μπορεί να γίνει κατανοητή ως στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.

Ορισμένοι διεθνείς οργανισμοί έχουν υποστηρίξει ότι ο εκτοπισμός μπορεί να αποτελέσει έναν αποτελεσματικό τρόπο διαχείρισης των περιβαλλοντικών κινδύνων. Οικογένειες εντάσσονται σε ένα νέο πλαίσιο - ίσως και περισσότερων ευκαιριών - και, παράλληλα, οι ευάλωτες περιοχές ανακουφίζονται.

Αλλά και αυτή η άποψη έχει τους επικριτές της. Δεν θέλουν όλοι να εγκαταλείψουν τα πατρογονικά τους εδάφη. 

Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Για τους συνεντευξιαζόμενος, η μετανάστευση μπορεί να καταστεί μια προσαρμοστική στρατηγική όταν ο μετανάστης έχει ικανότητα λήψης αποφάσεων, πόρους και ένα σχέδιο.

Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις είναι απλώς μια στρατηγική επιβίωσης, η μόνη διαθέσιμη εναλλακτική λύση όταν οι συνθήκες διαβίωσης γίνονται μη βιώσιμες.

Η διάκριση είναι σημαντική. Μας φέρνει αντιμέτωπους με το γεγονός ότι, για εκατομμύρια ανθρώπους, η κινητικότητα δεν είναι ευκαιρία αλλά μια αναγκαστική αντίδραση στην απώλεια. 

Και την ώρα που δεν υπάρχει ενιαία αντιμετώπιση του ζητήματος και οι προσπάθειες σκοντάφτουν ακόμα και σε πεδίο γλωσσολογικό, η κλιματική αλλαγή δεν δείχνει την ίδια διάθεση κωλυσιεργίας. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.