Πάντα βραχνός, πάντα προφήτης

Η δημιουργία είναι λόγος και ο λόγος δημιουργία. Και τη γλώσσα δεν μου την έδωσαν ελληνική, αλλά παγκόσμια. Και κάπως έτσι η πρώτη νότα βρήκε τη χορδή του ανθρώπου, την αιμάτινη, τη λεπτή σαρκική που επιμένει, και ο κόσμος μέσα στον κόσμο γεννήθηκε! Πρώτα έγινε η έκρηξη του υπέρλαμπρου άστρου και μετά απέδρασε το φεγγάρι από τα έγκατα του Πλούτωνα. Κάτω από το ασημένιο του φως λύκοι, τσακάλια, πρόβατα κοιμισμένα, ξάγρυπνοι κόκορες και άνθρωποι ταπεινοί και υπερόπτες… Τα χαμόγελα ήταν λύπες αντιδραστικές και το κλάμα τα ρούχα της χαράς και της επιτυχίας. Μόνο η γη δεν μιλούσε, παρά μόνο χώνευε το ανθρώπινο παραμύθι κρατώντας το χέρι όλων των αθώων πλασμάτων.

Όταν το φως της χαραυγής έστειλε το ροδόχρυσο άρωμά του,  δεν στράφηκαν μόνο τα λουλούδια και τα ζώα στον ουρανό, ήταν και ο άνθρωπος που θέλησε να δοκιμάσει άλλη μια φορά την έπαρσή του. Με θράσος έριξε τη ματιά του ευθεία πάνω στον ήλιο. Φυσικά πόνεσε και σκυμμένος κίνησε για τη δουλειά του. Να μαζέψει τις χορδές, τους στίχους, τα όργανα και τους ανθρώπους.

Από τις μπουζουκομάνες, στους φίλους-μάνες

Στον διάβα του βρήκε έναν νέο 18 χρονών, μα με όψη γερασμένη. Κοντοστάθηκε και τον άκουσε να του λέει: «Μην κοιτάς ποτέ τον ήλιο κατάματα. Άσε αυτόν να σε κοιτάξει». Και αυτή είναι η στιγμή που το τραγούδι, ο λόγος, η δημιουργία του «Βραχνού Προφήτη» ξεκινά. Ο «Αέρας Πεχλιβάνης» (Εκδόσεις Μεταίχμιο) του Κωνσταντίνου Τσάβαλου ανοίγει τις σελίδες του και μας καλεί να διαβάσουμε την προφορική ιστορία του «Βραχνού Προφήτη», της μοναδικής δημιουργίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου.

Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου κατάφερε με τον «Βραχνό Προφήτη» να σκαλίσει πάνω στην πέτρα της ελληνικής μουσικής παράδοσης και στο ουρανό του γαλαξία της υψηλής τέχνης. Το πρώτο κομμάτι μεταφράζεται ως εξής: Η καρποφόρα, μα και ανυποχώρητη, γη της πατρίδας μας, έγινε το πρώτο πεντάγραμμο για τον Θανάση. Εκεί είναι το πριν, το μετά και το πάντα του τραγουδοποιού.

Και στα άλλοτε εύπλαστα, άλλοτε άπλαστα χώματα, ξεκίνησε ο δικός του προφητικός και βραχνός λόγος. Προφανώς, δεν είχε στο μυαλό το μέλλον, αλλά όταν μας έδωσε αυτόν τον δίσκο, το μέλλον ήρθε και κάθισε δίπλα μας. Και μετά τη γη, ήταν οι δρόμοι του χωριού, η απεραντοσύνη του κάμπου, τα καυτά και κρύα τσιμέντα της πόλης και η ησυχία-αποκλεισμός στο στούντιο, στην εστία των φωνών, των γέλιων, των εμπνεύσεων, των κουρασμένων σωμάτων, των αντηχήσεων των οργάνων και των άηχων θαυμάτων. 

Διαβάστε ακόμη: «Δαμάζοντας το κτήνος»: Δεν έχει σημασία το στέμμα, αλλά τα ρούχα που φοράς

Ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου έφτιαξε την ηχητική εικόνα και τον οπτικό ήχο ενός καθοριστικού άλμπουμ. Ο προσδιορισμός, «καθοριστικό», δεν ανήκει στον δημιουργό, αλλά στο πώς συνομίλησε με τους ακροατές-θεατές. Και επειδή ο χρόνος είναι ο τέλειος ισορροπιστής, μας έδωσε το  βιβλίο που εξηγεί και άμεσα, ανάγλυφα, αντικειμενικά, παρουσιάζει τα λόγια του «Βραχνού Προφήτη».

Εδώ, σε αυτόν τον δίσκο, δεν έχουμε μόνο μικρές-μεγάλες αφηγηματικές ιστορίες. Εδώ, έχουμε την αξίνα που χαράζει το έδαφος και το υπόκωφο χτύπημα φτάνει στις καρδιές και τις μνήμες μας. Εδώ, έχουμε την αθέριστη, άφθαρτη ομορφιά που από το άπειρο ξεκινά και σε αυτό καταλήγει. Εδώ, έχουμε την απελπισία που ορθώνεται μέσα από διαμερίσματα στον Θεό και στο πτώμα του Θεού και εδώ έχουμε τη μυσταγωγία με κιθάρες, βιολιά, μπουζουκομάνες και τους φίλους-μάνες. Πλέον, σε αυτή τη χωρική, χρονική, τροπή, αποκάλυψη, μπαίνει ο λόγος και η επίπονη προσπάθεια του Κωνσταντίνου Τσάβαλου.

Η αιτία για να καταλάβουμε και να ακούσουμε ξανά τον δίσκο

Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσάβαλου ήταν η αφορμή για να καταλάβουμε τις αιτίες αυτού του δίσκου και μετά έγινε η αιτία για να βάλουμε τον δίσκο να παίζει ξανά και ξανά. Εντάξει, δεν έχουμε πικ απ, αλλά μέσα από τις πλατφόρμες ροής οπτικοακουστικού περιεχόμενου ο «Βραχνός Προφήτης» γέμισε τα τετραγωνικά εκατοστά της ακοής, της όρασης, της σκέψης μας. 

Ο συγγραφέας επιτυγχάνει κάτι μοναδικό για βιβλίο-μελέτη-έρευνα: το κάνει ατόφιο ντοκουμέντο. Για να το κάνει χρειάστηκαν τα εξής υλικά: Η γνώση του γύρω από την τέχνη της μουσικής. Η εμπειρία του από τον χώρο της ελληνικής -και όχι μόνο- δισκογραφίας. Το ξεκάθαρο πλάνο ανάπτυξης του εγχειρήματος και η αδιαπραγμάτευτη επιλογή της ολοκληρωτικής κάλυψης του «Βραχνού Προφήτη». Σε αυτά προσθέστε την εμπιστοσύνη που του έδειξαν οι συντελεστές -όλοι!- του δίσκου και του μίλησαν. 

Ο Τσάβαλος, λοιπόν, με αυτά τα εφόδια σαρώνει το χωροχρονικό αποτύπωμα αυτού του καλλιτεχνικού επιτεύγματος. Ξεκινά με τον πρόλογο του Άρη Δημοκίδη, προχωρά στην εισαγωγή και στις απαρχές του «Βραχνού Προφήτη» και μετά έρχεται η ανάλυση κάθε κομματιού ξεχωριστά. Στη συνέχεια παραθέτει εμπεριστατωμένα και καλά δουλεμένα κείμενα που αφορούν τη θέση του δίσκου στην ελληνική και παγκόσμια δισκογραφία και στο τέλος έρχεται ο επίλογος και μικρά βιογραφικά των ανθρώπων που μιλούν στο βιβλίο.

Ο συνδυασμός ανάλυσης των τραγουδιών με τις μαρτυρίες των συντελεστών οδηγούν το βιβλίο από το δοκιμιακό πεδίο σε αυτό του ντοκουμέντου. Τα «πώς» και «γιατί» του «Βραχνού Προφήτη» δεν μένουν μόνο στο υποκειμενικό, αλλά περνάνε και στο αντικειμενικό, στην πρωτογενή πηγή αυτής της δουλειάς. Ο Τσάβαλος κατάφερε να αποκωδικοποιήσει τον οπτικοακουστικό λόγο του Θανάση, κατάφερε να αποκρυσταλλώσει την πιο σημαντική δουλειά του αγαπημένου τραγουδοποιού. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.