Eurovision: Τα Stranger Things της Γενεύης που έφεραν τα… Upside Down και κράτησαν το Ισραήλ στον διαγωνισμό

*Ακολουθούν spoilers για όσους δεν έχουν δει Stranger Things. Εξαιρείται ο 5ος κύκλος, είπαμε.

Ρολόι Πρώτο: 18 Μαρτίου 2020. Λίγες μέρες μετά το γενικό lockdown που κηρύχθηκε λόγω της πανδημίας, η EBU ανακοινώνει πως η Eurovision του 2020 ακυρώνεται. Για πρώτη φορά μετά από 65 συναπτά έτη διεξαγωγής, ο διαγωνισμός ματαιώνεται κι όπως ο υπόλοιπος κόσμος, όλα δείχνουν πως δεν θα είναι ξανά ίδιος.

Ρολόι Δεύτερο: 10 Μαΐου 2024. Τέσσερα χρόνια μετά το πρώτο «άνοιγμα», ο διαγωνισμός αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή κρίση. Μέχρι τότε, έχουν μεσολαβήσει μία διοργάνωση επηρεασμένη από τον Covid-19 (2021), ένας πόλεμος που οδηγεί στον αποκλεισμό της Ρωσίας και σε ένα κύμα αλληλεγγύης που μεταφράζεται σε ρεκόρ ψήφων από το κοινό προς τη νικήτρια Ουκρανία (2022), μία διοργάνωση σε ουδέτερο έδαφος (2023). 

Το peak της τοξικότητας και της έντασης σημειώνεται από την παραμονή ως και μερικές ώρες πριν τον μεγάλο τελικό. Τι συνέβη μέσα σε αυτό το διάστημα; Διαρρέουν την ώρα της τηλεοπτικής μετάδοσης του β’ ημιτελικού από το RAI τα αποτελέσματα του ιταλικού televoting, με το Ισραήλ να έχει κερδίσει με το συντριπτικό 40% αφήνοντας τις υπόλοιπες χώρες σε μονοψήφια ποσοστά. Το σοκ είναι μεγάλο, προικονομώντας έναν σαρωτικό συνασπισμό του κοινού προς το Ισραήλ με έντονο πολιτικό/ιδεολογικό περιεχόμενο.

Ακολουθεί η περίφημη συνέντευξη Τύπου με το ακόμα πιο περίφημο «χασμουρητό» της Μαρίνας Σάττι, ο αποκλεισμός της Ολλανδίας και του Joost Klein από τον τελικό λόγω φερόμενης επίθεσης σε διαπιστευμένη φωτορεπόρτερ (υπόθεση η οποία μπήκε στο συρτάρι λόγω έλλειψης στοιχείων μερικούς μήνες αργότερα). Αρκετές χώρες εξετάζουν το ενδεχόμενο απόσυρσης, το twitter παίρνει φωτιά με καταγγελίες δημοσιογράφων, καλλιτεχνών και αποστολών για παρενοχλήσεις και εχθρικό κλίμα.

Τα παραπάνω θα μπορούσαν να συνιστούν το αρχικό σημείο και την πλοκή των κύκλων, αν το Stranger Things αποκτούσε ένα… Eurovision spin-off.

Βλέπετε, στον 4ο κύκλο του εμβληματικού πια show, το τελευταίο επεισόδιο κλείνει με το Χόκινς στις φλόγες. Ο κακός της υπόθεσης, Βέκνα, έχει μόλις ολοκληρώσει το πλάνο του, ανοίγοντας την 4η και τελευταία πύλη από το λεγόμενο Upside Down στον πραγματικό κόσμο. Κάθε πύλη και ένα θύμα, ένας χτύπος του ρολογιού που δείχνει το πλήρωμα του χρόνου, ένα άνοιγμα από τη μία διάσταση στην άλλη για την ολοκληρωτική ρωγμή.

Στην περίπτωση της Eurovision, τα μοιραία «ρολόγια» τελικά μοιάζει να είναι 3. Μετά τα πρώτα δύο, το τρίτο και φαρμακερό ακούστηκε την περασμένη Πέμπτη, στη Γενική Συνέλευση της Ευρωπαϊκής Ραδιοτηλεοπτικής Ένωσης (EBU) στη Γενεύη. Μια περίσταση που είχε ταυτιστεί εδώ και μήνες με το ραντεβού-ώρα μηδέν για το μέλλον του διαγωνισμού. Με μια ψηφοφορία από την οποία υποτίθεται πως θα διακυβευόταν το αλληλένδετο μέλλον του Ισραήλ στον θεσμό, η συμμετοχή του οποίου εξακολουθεί να αμαυρίζει, να διχάζει, να πολώνει λόγω της γενοκτονίας που διαπράττει στη Γάζα.

Τις πρώτες δύο φορές, η μουσική και η τέχνη ήταν το τσιρότο που κράτησε δεμένη την πληγή. Όπως συνέβη στην πραγματική σειρά με την Max και τον επουλωτικό χαρακτήρα που είχε η Kate Bush και το «Running up that Hill» στα μάγια του Βέκνα (ένας λόγος που αγαπάμε ΠΟΛΥ το Stranger Things), έτσι και η Eurovision σώθηκε και τις δύο φορές χάρη σε δύο άξιους νικητές: οι Måneskin για λογαριασμό της Ιταλίας το 2021, επαναφέροντας τον διαγωνισμό έναν χρόνο μετά την «αναστολή» του στα κορυφαία επίπεδα hype που έπιασε ποτέ στη σύγχρονη ιστορία του, και το Nemo για λογαριασμό της Ελβετίας το 2024, σπάζοντας τον κώδικα των φουσκωμένων ψήφων, των διακρίσεων και της τοξικότητας.

Η τρίτη πύλη, όμως, οριστικοποιεί πια το ρήγμα μεταξύ του Upside Down και της σκηνής της Eurovision. Και την άνοιξε ο Βέκνα της ιστορίας μας: δηλαδή η πολιτική. Ντυμένη ως «απολιτίκ».

Το πόρισμα της Γενικής Συνέλευσης

Η Συνέλευση έληξε με την επικύρωση της παραμονής του Ισραήλ και την ταυτόχρονη απόσυρση εμβληματικών χωρών-μελών της Eurovision και της EBU: η Ισπανία, 2ος πιο σημαντικός χρηματοδότης των Big-5, η παρθενική συμμετέχουσα του διαγωνισμού, Ολλανδία, η πολυνίκης του θεσμού, Ιρλανδία και η Σλοβενία. Τέσσερις χώρες που είπαν «Φτάνει πια» και προτίμησαν τον δρόμο της αξιοπρέπειας από το ξέπλυμα.

Πώς φτάσαμε ως εκεί; Η EBU αφού άκουσε τις γνώμες των επικεφαλής των ραδιοτηλεοπτικών φορέων, ανάμεσά τους φυσικά και της ΕΡΤ, κάλεσε τα μέλη της σε ψηφοφορία: για το αν οι φορείς είναι ικανοποιημένοι από τις αλλαγές στους κανόνες που επιμελήθηκε η διοργανώτρια αρχή, κατόπιν των έντονων αιτημάτων που έλαβε τους περασμένους μήνες.

Συγκεκριμένα, οι νέοι κανόνες περιλαμβάνουν:

• Περιορισμός στις προωθητικές καμπάνιες από κυβερνητικούς ή δημόσιους φορείς
• Μείωση maximum ψήφων ανά θεατή από 20 σε 10 
• Επιστροφή των κριτικών επιτροπών στους ημιτελικούς
• Διεύρυνση των μελών των κριτικών επιτροπών από 5 σε 7
• Νέα τεχνικά μέτρα ασφαλείας για ανίχνευση ύποπτων ψηφοφοριών

Ένα ακόμα καίριο flashback: Μετά από ακόμα μία διοργάνωση στην οποία το Ισραήλ άγγιξε τη νίκη τον περασμένο Μάιο, κατακτώντας μάλιστα την 1η θέση του κοινού, πλήθος ραδιοτηλεοπτικών φορέων διαμαρτυρήθηκε έντονα στην EBU για το σύστημα της ψηφοφορίας, κρίνοντάς το πια ως ανεπαρκές. Ήταν προφανές πως σύμπτωση επαναλαμβανόμενη παύει να είναι σύμπτωση, όταν το «New Day Will Rise», η Ισραηλινή συμμετοχή του 2025, συγκέντρωσε 13 δωδεκάρια (έναντι 5 της 2ης Εσθονίας και του viral... Εσπρέσου Μακιάτου), όταν πριν την εβδομάδα του διαγωνισμού το κομμάτι δεν είχε φτάσει ούτε στο Top-20 των Spotify Charts του ίδιου του Ισραήλ.

Πολύ περισσότερο, όταν τα 15 και τα 13 δωδεκάρια του 2024 και 2025 αντίστοιχα, δόθηκαν από 11 κοινές χώρες. Ποια βρισκόταν ανάμεσα σε αυτές; Η… Ισπανία, μία από τις 4 που ήταν φανερά ταγμένες υπέρ της Παλαιστίνης και απαιτούσαν την αποχώρηση του Ισραήλ.

Η «συμμορία» των 4 που πήγε κόντρα στο «ξέπλυμα»

Μετά από δύο χρόνια διαβουλεύσεων και απειλών που ποτέ δεν πραγματώθηκαν, Ισπανία, Σλοβενία, Ολλανδία και Ιρλανδία, είχαν προειδοποιήσει πως δεν πρόκειται να συμμετάσχουν στη Eurovision του 2026 αν παρευρεθεί και το Ισραήλ. Και αυτή τη φορά έκαναν πράξη το μποϊκοτάζ τους.

Ήταν οι χώρες που είχαν εκφράσει ήδη από το 2024 τις ενστάσεις τους για το πώς γίνεται να παραμένει σε έναν διαγωνισμό μουσικής και ειρήνης, μία χώρα που βρίσκεται σε πολεμική σύρραξη, που επιχειρεί την εξόντωση ενός ολόκληρου λαού, αφού από τη φάση άμυνας στην οποία διόγκωσε τον πόλεμο επί της Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023, έφτασε αναγνωρισμένα πια σε επίπεδο γενοκτονίας στη λωρίδα της Γάζας.

Ο ισπανικός φορέας, RTVE, ανακοίνωσε την απόφασή του στη ροή του τηλεοπτικού προγράμματος με την πιο συμβολική Upside Down στιγμή. Στο ένα παράθυρο η Yuval Raphael να τραγουδά στη σκηνή της Eurovision, στο άλλο ο IDF να βομβαρδίζει αμάχους στη Γάζα.

Η έκβαση της Γενικής Συνέλευσης δεν θα μπορούσε να τους αφήσει άλλη επιλογή. Η ψηφοφορία περιορίστηκε αποκλειστικά και μόνο στο νέο σύνολο κανόνων. Η EBU έπαιξε ξανά το δικό της αυθαίρετο χαρτί, καθιστώντας την ψηφοφορία για τη συμμετοχή του Ισραήλ «όμηρο» της πρώτης ψηφοφορίας. Τα μέλη δηλαδή κλήθηκαν να ψηφίσουν αποκλειστικά για τους νέους κανόνες και μόνο αν η πλειοψηφία τα καταψήφιζε, θα ακολουθούσε δεύτερη μυστική ψηφοφορία για το... ζουμί της υπόθεσης, τη συμμετοχή του Ισραήλ στη Eurovision του 2026.

Τα μέλη αποφάνθηκαν υπέρ με ψηφοφορία 738-264. Αν με την ψήφο τους θεώρησαν ως «δεδομένο» πως παίρνουν θέση και για το ζήτημα του Ισραήλ ή αν η ετυμηγορία θα ήταν διαφορετική σε περίπτωση που η ψηφοφορία είχε τίτλο «Θέλετε να αποσυρθεί το Ισραήλ; Ναι ή Όχι;», μικρή σημασία έχει. 

Το αυτογκόλ-εξπρές της EBU 

Κάπου εδώ, ας απαντήσουμε στο καίριο ερώτημα όλων: Γιατί η EBU δεν αποβάλλει το Ισραήλ; Η επίσημη εκδοχή είναι γιατί «στη Eurovision δεν συμμετέχουν κυβερνήσεις, συμμετέχουν ραδιοτηλεοπτικοί φορείς». Πολλοί ανεπίσημοι λόγοι συνιστούν πως υπάρχουν οικονομικά συμφέροντα και θεσμικές/πολιτικές πιέσεις που την αποτρέπουν από το να ασκήσει την εξουσία της. Συν τοις άλλοις, η EBU εξ ορισμού μάχεται για την ελευθερία του λόγου και το ανεξάρτητο status των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων-μελών της. Με τον αποκλεισμό του KAN, του ισραηλινού φορέα που παραδοσιακά δεν αποτελούσε κυβερνητικό προπύργιο και έχει βρεθεί αρκετές φορές στο χείλος του «λουκέτου» από την κυβέρνηση Νετανιάχου, μία αποβολή από τον θεσμό θα οδηγούσε σε μη αναστρέψιμη εσωστρέφεια και εξάρτηση.

Στο κάτω κάτω, η EBU δεν έχει κάνει κάτι διαφορετικό από τους υπόλοιπους διεθνείς οργανισμούς που «μετρούν» για τη δημόσια εικόνα του Ισραήλ. FIFA, UEFA, Euroleague, ΔΟΕ, αναζητείται ακόμα ο πρώτος που θα ασκήσει βέτο. Πουθενά, όμως, το διακύβευμα και η συμμετοχή δεν έχει τόσο μεγάλα κέρδη και σημαίνοντα για το Ισραήλ, όσο στη Eurovision. Διότι εκεί δεν υπάρχει αγώνας, αλλά διαγωνισμός και λαϊκή ψήφος. Η δύναμη της οποίας είναι θεμελιώδης και η κατάκτησή της μπορεί να επιτύχει κάτι πολύτιμο. να προωθήσει την ιδέα ότι η Ευρώπη νομιμοποιεί τις πράξεις σου.

Πέραν, όμως, κάθε θεωρίας, οι πράξεις είναι που συνθέτουν τη μεγαλύτερη απόδειξη της αντίφασης και του απογοητευτικού θεάτρου που παίζεται από την EBU.

Λίγες ώρες μετά το πόρισμα υπέρ της παραμονής του Ισραήλ, το Ισραηλινό δίκτυο Ynetnews μετέδωσε πως ο πρόεδρος της χώρας, Ισαάκ Χέρζογκ, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της συμμετοχής του Ισραήλ στη Eurovision 2026, μέσα από πολύμηνες διπλωματικές ενέργειες με κυβερνήσεις άλλων χωρών-μελών.

Ακόμα πιο εμφατικά: στις 20 Μαΐου του 2025, 3 ημέρες μετά τον μεγάλο τελικό, το δίκτυο διασταύρωσης δεδομένων της ίδιας της EBU, Spotlight, επαλήθευσε πως υπήρξε οργανωμένη καμπάνια ψηφοφορίας από κυβερνητικό agency του Ισραήλ, με στόχο τη δημουργία voting blocks σε χώρες της Ευρώπης για την συγκέντρωση μαζικών ψήφων υπέρ της συμμετοχής του. Βάσει των κανόνων της EBU, η προώθηση μιας συμμετοχής με ψηφοφορικούς σκοπούς επιτρέπεται να ενορχηστρώνεται είτε μέσω του ίδιου του καλλιτέχνη, είτε από το διαφημιστικό τμήμα του ραδιοτηλεοπτικού φορέα.

Η EBU έχοντας λάβει αποδεδειγμένο τεκμήριο παραβίασης κανόνων από μεριάς του Ισραήλ, τι αποφασίζει; Αντί να προβεί σε κυρώσεις, να αλλάξει το σύστημα των κανόνων απαγορεύοντας ρητά την ανάμειξη κυβερνήσεων στην προώθηση των συμμετοχών. Και τι συνέβη λίγες ώρες μετά τη Γενική Συνέλευση; Παραβιάστηκαν σε χρόνο κωμικά... ρεκόρ οι ολοκαίνουριοι κανόνες της, αυτοί που ενέκριναν σχεδόν τα 2/3 των μελών της ως προαπαιτούμενα για την ομαλή συνέχιση του διαγωνισμού. Από την ίδια χώρα για την οποία ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί η υστεροφημία του θεσμού τα τελευταία χρόνια.

Η επόμενη μέρα και το ρήγμα στη σχέση διαγωνισμού-θεατών

Η αναφορά στα 3 μοιραία γεγονότα, δεν ήταν τυχαία. Μπορεί η πολιτική να μην ήταν η αφορμή σε όλες τις περιπτώσεις, οι κρίσεις που δημιουργήθηκαν όμως τάραξαν συθέμελα το εσωτερικό του θεσμού και έχουν μείνει στη συνείδηση του ευρέος fanbase του. Και η 4η Δεκεμβρίου του 2025, θύμισε περισσότερο την 1η περίπτωση στην εποχή της πανδημίας, μοιάζοντας πολύ με μία νέα ακύρωση.

Τώρα, πιο πολύ από ποτέ, η απολιτίκ προσέγγιση που προσπαθεί μάταια να περάσει στο κοινό της η EBU, κατήντησε ως ο μεγαλύτερος εχθρός της. Η αντιφατική και απέλπιδα αυτή προσπάθεια «ουδετερότητας», έχασε μια και καλή την αξία της μετά την αποχώρηση 4 χωρών με ισχυρή παρουσία, ιστορία και εκπροσώπηση.

Άλλωστε, η πολιτική είναι το δεύτερο δέρμα αυτού που λέγεται Eurovision. Και υπήρξε από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας της. Όπως υπήρχε πάντα στο Stranger Things ο Χένρι Κριλ και το Upside Down, πολύ πριν εμφανιστούν μπροστά στους γήινους πρωταγωνιστές του Χόκινς ως μια πιστή, βδελυρή τους αντανάκλαση. Το μόνο που έλειπε ήταν να βρεθεί το μέσο για να ανοίξει τις τρύπες και να προκαλέσει τη φθορά.

Όπως και στον πρόσφατο 5ο κύκλο, η ζωή στο Χόκινς συνεχίστηκε. Κι έτσι θα συμβεί και στη Eurovision. Τον Μάιο πιθανότατα αρκετοί να έχουν αφήσει πίσω τους τη σκόνη και να ακολουθούν με ζέση τον διαγωνισμό, ως ένα καθαρά «μουσικό» γεγονός που ενώνει τους λαούς και δεν χωρά κανενός είδους πολιτική.

Υπάρχει άραγε περίπτωση επανασύνδεσης και αποκατάστασης της ηθικής ζημιάς μεταξύ του διαγωνισμού και της μεγάλης πλειονότητας των φιλάθλων του; Σίγουρα θα χρειαστεί χρόνος.

Ο δρόμος, ωστόσο, μοιάζει χωρίς επιστροφή. Αν κάτι έχασε για τα καλά η Eurovision και το φανατικό κοινό της, είναι το δικαίωμα της υπερηφάνειας πως ακολουθεί το Νο1 τηλεοπτικό show στον πλανήτη. Το σημαντικότερο ίσως asset, ο πυρήνας ενός θεσμού που κρύβει πολλά περισσότερα από μία εβδομάδα γιορτής τον Μάιο.

Αν τα δύο τελευταία μέρη του ST έχουν την απάντηση, ίσως και στη Eurovision η τελική «μάχη», να είναι μπροστά μας. Και όχι πίσω μας. Ίσως πάλι, η μουσική με κάποιο τρόπο να πετύχει τον στόχο της και να ενώσει το απόλυτο σχίσμα. Γιατί όπως θα έλεγε και η Max Mayfield:

«Η μουσική έχει τον τρόπο της να σε βρίσκει, ακόμα και στα πιο σκοτεινά μέρη».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.