Το χρονικό της υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών - Από το «Μακεδονικό» στη Βόρεια Μακεδονία

Μια ιστορική Συμφωνία που έβαλε τέλος σε μια διαμάχη πολλών δεκαετιών. Ένας πρωτόγνωρος διχασμός που έφτασε ακόμα και σε προτροπή, από το βήμα της Βουλής, για εκδήλωση πραξικοπήματος.

Η Συμφωνία των Πρεσπών έγινε πραγματικότητα μια ημέρα σαν σήμερα, στις 17 Ιουνίου 2018, και κατόρθωσε, παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα, να φέρει την ηρεμία σε μια περιοχή που την είχε ανάγκη και με τις σημερινές εξελίξεις να την καθιστούν κάτι περισσότερο από επιβεβλημένη.

Είτε κάποιος είναι υπέρ, είτε είναι κατά, σήμερα είναι, πλέον, ξεκάθαρο πως πρόκειται για μια ιστορική στιγμή για την οποία είναι καλύτερο να «αποφανθεί» ο ιστορικός του μέλλοντος, αφού ακόμα και σήμερα, οκτώ χρόνια μετά η... ψυχραιμία είναι μία λέξη που αγνοείται.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως από την ημέρα που ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου κόμματος και την επιστροφή του στην πολιτική ζωή του τόπου, ειδικά από την πλευρά των ακροδεξιών / εθνικιστών, υπάρχουν εκείνες οι φωνές που θυμίζουν πόσο... «προδότης» είναι. 

Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας, πάντως, σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εκπομπή «Ενώπιος Ενωπίω» και τον δημοσιογράφο Νίκο Χατζηνικολάου τόνισε πως «έκανα αυτό που αντιλαμβάνομαι ως καθήκον, έκανα το σωστό για την πατρίδα μου αγνοώντας το πολιτικο κόστος. Βρέθηκα απέναντι σε ενα γενικευμένο κλίμα λαϊκισμού. Στο θέμα αυτό είμαι περήφανος. Πολλοί συμπολίτες μας έχουν αρνητική άποψη. Δεν τους βλέπω αρνητικά, αλλά θα ήθελα να αναλογιστούμε τι συνέπειες θα είχαμε αλλιώς. Η πατρίδα μας κέρδισε».

Από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας μέχρι τις Πρέσπες

Το «Μακεδονικό» ως πολιτικό και... χωροταξικό ζήτημα, χρονολογείται ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Ξεκίνησε ως ζήτημα εκπαιδευτικό και εκκλησιαστικό μεταξύ της Σερβίας, της Βουλγαρίας και βέβαια της Ελλάδας για τον έλεγχο των μακεδονικών εδαφών της παραπαίουσας εκείνη την εποχή Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στο πέρασμα του χρόνου πολλά ήταν τα επεισόδια που είχαν προκληθεί πάνω στο ζήτημα αυτό. Οι δυο Βαλκανικοί πόλεμοι, ωστόσο, ήταν αυτοί που σε μεγάλο βαθμό ευθύνονται για την... χωροταξική πραγματικότητα όπως τη γνωρίζαμε εμείς. Η επιμονή στη λέξη «χωροταξικό» προφανώς και δε γίνεται τυχαία. Μέχρι και τότε δεν είχε υπάρξει κάποιο οργανωμένο έθνος που να διεκδικεί μια «μακεδονική» ταυτότητα. Το 1913 το μεγαλύτερο μέρος (60%) της Μακεδονίας είχε περιέλθει στην Ελλάδα (Μακεδονία του Αιγαίου), ένα μικρότερο (30%) στη Σερβία (Μακεδονία του Βαρδάρη) και το έλασσον (10%) στη Βουλγαρία (Μακεδονία του Πιρίν).

Η εθνότητα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής μπήκε ως ζήτημα όταν Σερβία και Βουλγαρία την περίοδο πριν την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και λίγο πριν το τέλος του, άρχισαν να τσακώνονται και να έχουν μεγαλύτερες βλέψεις. Ο Τίτο θεώρησε πως η δημιουργία ενός ομόσπονδου κρατιδίου, της «Λαϊκής Δημοκρατίας της Μακεδονίας», θα έλυνε το θέμα αφού, ουσιαστικά θα «προλάβαινε» τους ανταγωνιστές και θα αναγνώριζε αυτός πρώτος το «μακεδονικό έθνος»! Ούτε βέβαια τότε έγινε κάποια ιδιαίτερη πρόοδος.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο τελευταίο και κρισιμότερο στάδιο του «Μακεδονικού». Με την πτώση του Ανατολικού Μπλόκ και τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, προέκυψε η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» η οποία με σύμβολο τον Ήλιο της Βεργίνας, ανακήρυξε την ανεξαρτησία της έχοντας ξεκάθαρες αλυτρωτικές και αναθεωρητικές αναφορές στο Σύνταγμα της.

Ακολούθησε μια ταραγμένη περίοδος με συλλαλητήρια, εμπάργκο, πολιτικές κόντρες και την ελληνική διπλωματία άκαμπτη να παραμένει στη «σκληρή» θέση της η οποία ήταν «ούτε Μακεδονία, ούτε παράγωγά του» στην ονομασία της γειτονικής χώρας.

Με το πέρασμα των χρόνων η Ελλάδα αντιλήφθηκε, «βοηθούμενη» βέβαια και από τη δυτική πίεση που ασκούσαν τόσο η ΕΕ όσο και οι ΗΠΑ (για λόγους που σήμερα, πλέον, αντιλαμβανόμαστε καλύτερα και έχουν να κάνουν με τις ζώνες επιρροής στα Βαλκάνια και το νοτιοανατολικό άκρος της Ευρώπης), αντιλήφθηκε πως η λέξη «Μακεδονία» ή παράγωγο αυτής είναι μάλλον απίθανο να λείπει από το όνομα της γειτονικής χώρας.

Τελικά, μια ημέρα σαν σήμερα, στις 17 Ιουνίου 2018, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας και της (μέχρι τότε) πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας υπέγραψαν στη Μεγάλη Πρέσπα την ομώνυμη συμφωνία, με τη γειτονική χώρα να μετονομάζεται και επίσημα σε «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας».

Ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας έκανε λόγο για «μια νέα εποχή στα Βαλκάνια», ενώ η Νέας Δημοκρατία, κατηγόρησε τόσο εκείνο όσο και τον κυβερνητικό του εταίρο Πάνο Καμμένο ότι «εκχώρησαν στους πολίτες της πΓΔΜ τη δυνατότητα να αυτοαποκαλούνται “Μακεδόνες” και να υποστηρίζουν ότι μιλούν την τάχα μακεδονική γλώσσα».

Η Συμφωνία δεν έγινε άμεσα αποδεκτή τόσο στο εσωτερικό της Ελλάδας όσο και σε εκείνο της γειτονικής χώρας. Είναι ενδεικτικό πως η πολιτική εκμετάλλευση ενός τόσο ευαίσθητου ζητήματος προκάλεσε ακραίες και διχαστικές ρητορικές ή ακόμα και πρακτικές οι οποίες αν και με την πάροδο του χρόνου ξεπεράστηκαν άφησαν το σημάδι τους.

Ποιος μπορεί, άλλωστε, να ξεχάσει τις σφαίρες που εστάλησαν στον Νίκο Κοτζιά ή την από του βήματος της Βουλής προτροπή του βουλευτής της εγκληματικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή», Κωνσταντίνου Μπαρμπαρούση για την εκδήλωση πραξικοπήματος προκειμένου να μην περάσει η Συμφωνία! Ο διχασμός ήταν πρωτόγνωρος και ερχόταν λίγο καιρό μετά τα όσα τραγικά είχε βιώσει η χώρα την περίοδο των Μνημονίων.

Ανάλογες αντιδράσεις, βέβαια, υπήρχαν από ακραίους κύκλους και στη Βόρεια Μακεδονία. Εκεί αυτό που τους... πείραξε, ήταν πως η Συμφωνία κατοχυρώνει «Μακεδονική» υπηκοότητα και όχι «Μακεδονική» εθνικότητα με τον τότε αρχηγό ης αξιωματικής αντιπολίτευσης VMRO-DPMNE, Χρίστιαν Μίτσκοσκι να δηλώνει πως «αυτό σημαίνει ότι από μόνοι μας απαρνηθήκαμε το έθνος»!

Οι βασικές διατάξεις της συμφωνίας των Πρεσπών

• Η συμφωνία προβλέπει την αλλαγή του συνταγματικού ονόματος Δημοκρατία της Μακεδονίας και την κατάργηση του προσωρινού ονόματος πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας σε Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας ή απλώς Βόρεια Μακεδονία έναντι όλων και για εσωτερική χρήση (erga omnes).
• Η ιθαγένεια της χώρας ορίζεται ως μακεδονική/πολίτης της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας, χωρίς να αναγνωρίζεται εθνότητα.
• Η συμφωνία περιλαμβάνει την αναγνώριση της «Μακεδονικής γλώσσας», σημειώνοντας πως ανήκει στην οικογένεια των νότιων σλαβικών γλωσσών.
• Η Βόρεια Μακεδονία υποχρεούται να αλλάξει το Σύνταγμά της και να ενημερώσει όλα τα κράτη και τους Διεθνείς Οργανισμούς που την αναγνωρίζουν ως Μακεδονία ή ως πΓΔΜ, να προχωρήσουν στην οριστική επίσημη μετονομασία της με το νέο όνομα. Η Βόρεια Μακεδονία υποχρεούται, επίσης, να αλλάξει κάθε έγγραφο και ονομασία θεσμών που αναφέρεται σε «Δημοκρατία της Μακεδονίας» και «Μακεδονία» εντός 5 ετών από την θέση σε ισχύ της Συμφωνίας.
• Η ISO συντομογραφία της Βόρειας Μακεδονίας θα παραμείνει MK και MKD, ενώ αλλαγή θα επέλθει στις πινακίδες των αυτοκινήτων με τη συντομογραφία NM ή NMK να αντικαθιστά τη σημερινή MK.
• Με τη συμφωνία αναγνωρίζεται η ελληνικότητα της Αρχαίας Μακεδονίας. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 7 αναφέρει πως οι δύο χώρες αναγνωρίζουν πως έννοιες «Μακεδονία» και «Μακεδόνας» αναφέρονται σε διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο και πολιτισμική κληρονομιά. Όταν αναφορά γίνεται στην Ελλάδα, αυτοί οι όροι σημαίνουν την περιοχή και τον πληθυσμό στην περιοχής της Βόρειας Ελλάδας, καθώς και στον Ελληνικό πολιτισμό, ιστορία και κουλτούρα αυτής της περιοχής από την αρχαιότητα έως σήμερα. Όταν αναφορά γίνεται στη Βόρεια Μακεδονία, αυτοί οι όροι αναφέρονται στην επικράτεια, γλώσσα και τους ανθρώπους, με τη δική τους διακριτή ιστορία και κουλτούρα.
• Η Βόρεια Μακεδονία υποχρεούται εντός 6 μηνών να απαλείψει κάθε ανακρίβεια στα μνημεία που υπάρχουν στην επικράτειά της, δηλώνοντας στην επιγραφή τους την ελληνική τους ιστορικότητα και το σκοπό ανέγερσής τους ως ένδειξη φιλίας των δύο λαών.
• Επιπλέον, η Βόρεια Μακεδονία οφείλει να καταργήσει από κάθε απεικόνιση το σύμβολο του Ήλιου της Βεργίνας, αναγνωρίζοντας το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης του από την Ελλάδα.
• Δημιουργείται, επίσης, επιτροπή που θα αξιολογήσει τα σχολικά βιβλία και τους χάρτες και στις δύο χώρες ώστε να αφαιρεθεί αλυτρωτικό περιεχόμενο και να ευθυγραμμιστούν με τα πρότυπα της UNESCO και του Συμβουλίου της Ευρώπης.
• Η Ελλάδα οφείλει να αποδεχτεί την είσοδο της Βόρεια Μακεδονίας στον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) και να μην εμποδίσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Βόρειας Μακεδονίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του ονόματος.
• Η Ελλάδα διατηρεί, ωστόσο, το δικαίωμα ένστασης και βέτο στην ενταξιακή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας στην ΕΕ σε περίπτωση που παραβιάζει τη Συμφωνία των Πρεσπών ή/και δεν προχωρά ικανοποιητικά στην αλλαγή της εσωτερικής ονομασίας της χώρας σε θεσμούς και έγγραφα.
• Στη συμφωνία αναφέρεται επίσης ότι το κοινό σύνορο των δύο χωρών είναι διαρκές και απαραβίαστο διεθνές σύνορο.
• Οι δύο χώρες δεσμεύονται να μην προβαίνουν σε αλυτρωτικές δηλώσεις και να διορθώνουν τυχόν λάθη στην αναγραφή και αναφορά της Βόρειας Μακεδονίας.
• Τυχόν διαφορές θα επιλύονται με διμερή συνεννόηση, διαμεσολάβηση του ΟΗΕ ή με προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο.

Η Συμφωνία των Πρεσπών δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κάποια άλλη συμφωνία ή συνθήκη και δεν μπορεί να ανακληθεί. Οι δε διατάξεις της είναι νομικά δεσμευτικές και για τα δύο μέρη από άποψη Διεθνούς Δικαίου και παραμένει σε ισχύ επ’ αόριστον.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.