«Τιμή σ' εκείνους όπου στην ζωή των ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες»! Η φράση αυτή προέρχεται από το περίφημο ποίημα του μεγάλου Αλεξανδρινου Κωνσταντίνου Π. Καβάφη. Το συγκεκριμένο ποίημα προφανώς και δεν αναφέρεται μόνο στην ιστορική μάχη.
Συμβολίζει το χρέος, την ευθύνη και τα ιδανικά που ο καθένας από εμάς οφείλει να υπερασπίζεται στη ζωή του. Συμβολίζει όλες τις μικρές ή μεγάλες μάχες που δίνουμε όλοι μας καθημερινά.
Είναι, όμως, και μία φράση την οποία χρησιμοποιούμε χωρίς να έχει μεταφορική έννοια αλλά κυριολεκτική. Πρώτα και κύρια για τη Μάχη των Θερμοπυλών και τη θυσία του Λεωνίδα και των 300 Σπαρτιατών του.
Τη χρησιμοποιούμε και για άλλες πραγματικές μάχες. Μία από αυτές η θρυλική Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς. Λίγα χιλιόμετρα μακριά από τις Θερμοπύλες δηλαδή.
Εκείνη η μάχη, που δόθηκε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 8 Μαΐου 1821, σε εκείνο το ταπεινό χάνι στο πλάι του δρόμου, δεν είχε μόνο στρατιωτική σημασία. Απέκτησε γρήγορα μυθικές διαστάσεις και ενίσχυσε το ηθικό των επαναστατημένων Ελλήνων σε ολόκληρη τη Χώρα.
Μέσα σε λίγες ώρες, ένα ταπεινό πανδοχείο της Ρούμελης μετατράπηκε σε αιώνιο σύμβολο αντίστασης και αξιοπρέπειας, γράφοντας μία από τις πιο ένδοξες σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η προετοιμασία μιας μάχης που έμοιαζε χαμένη
Το Χάνι της Γραβιάς βρισκόταν σε στρατηγικό σημείο, κοντά στο πέρασμα που ένωνε τη Λαμία με τη Φωκίδα και τη Βοιωτία. Η περιοχή αποτελούσε φυσική πύλη προς τη νότια Ελλάδα.
Όποιος έλεγχε το πέρασμα μπορούσε να ανακόψει ή να διευκολύνει τη μετακίνηση στρατευμάτων προς την Πελοπόννησο, όπου ήδη η φωτιά της Επανάστασης του 1821 είχε αρχίσει να εξαπλώνεται.
Οι Οθωμανοί γνώριζαν πως αν ήθελαν να περιορίσουν τη φωτιά αυτή και να εμποδίσουν την εξάπλωσή της, έπρεπε να κινηθούν γρήγορα. Η Επανάσταση, άλλωστε, είχε ξεκινήσει μόλις δύο μήνες νωρίτερα και η έκβασή της παρέμενε αβέβαιη.
Επικεφαλής της οθωμανικής εκστρατείας τέθηκε ο διαβόητος Ομέρ Βρυώνης, ένας από τους ικανότερους στρατιωτικούς διοικητές της εποχής. Μαζί με τον Κιοσέ Μεχμέτ συγκέντρωσαν χιλιάδες έμπειρους πολεμιστές οι οποίοι θεωρούνταν «μπαρουτοκαπνισμένοι».
Οι ιστορικές πηγές διαφέρουν ως προς τον ακριβή αριθμό των οθωμανικών δυνάμεων, όμως εκτιμάται πως ο στρατός του Βρυώνη ήταν περίπου 8.000 άνδρες.
Στόχος του Βρυώνη, μετά τη νίκη στη μάχη της Αλαμάνας και τον μαρτυρικό θάνατο του Αθανάσιου Διάκου, ήταν να προελάσουν προς την Άμφισσα, να φτάσουν στην Ιτέα και από εκεί να περάσουν στον Μοριά.
Διαβάστε ακόμα: Ο φρικτός διά ανασκολοπισμού θάνατος του Αθανάσιου Διάκου – Οι τελευταίες δραματικές στιγμές του πολέμαρχου
Απέναντι σε αυτόν τον στρατό ήταν οι επαναστατικές δυνάμεις της Ρούμελης που δεδομένα δεν ήταν ούτε τόσο πολυάριθμες ούτε βέβαια τόσο καλά οργανωμένες.
Κεντρική μορφή ήταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος ένας από τους πιο χαρισματικούς και τολμηρούς πολέμαρχους της Στερεάς Ελλάδας.
Γιος του θρυλικού αρματολού Ανδρούτσου Βερούση, ο Οδυσσέας είχε αποκτήσει πολεμική εμπειρία από νεαρή ηλικία και είχε υπηρετήσει παλαιότερα στην αυλή του Αλή Πασά. Άνθρωπος ανυπότακτος, πανέξυπνος και άριστος γνώστης του ανταρτοπόλεμου, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος γνώριζε πολύ καλά τι έπρεπε να κάνει προκειμένου να φεύγει νικητής από τα πεδία των μαχών.
Μαζί με τον Ανδρούτσο ήταν και οι οπλαρχηγοί Γιάννης Δυοβουνιώτης και Πανουργιάς (Δημήτριος Ξηρός). Όλοι τους είχαν σταθεί στο στενό της Γραβιάς, θέση φύσει οχυρή και στρατηγικής σημασίας, ανάμεσα στους ορεινούς όγκους του Παρνασσού και της Γκιώνας.
Οι Έλληνες ήξεραν πως ο Βρυώνης ήθελε να φτάσει στην Άμφισσα (στα Σάλωνα) και ο μόνος δρόμος για να το πετύχει αυτό περνούσε από τη Γραβιά.
Στις 7 Μαΐου 1821 είχαν φτάσει στις Θερμοπύλες και είχαν πάρει κατεύθυνση προς τη Γραβιά. Τότε οι Έλληνες οπλαρχηγοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με ένα εξαιρετικά κρίσιμο ερώτημα: Που θα σταθούν για να αντιμετωπίσουν τον στρατό του Βρυώνη.
Δυοβουνιώτης και Πανουργιάς επέμεναν πως έπρεπε να φύγουν από τη Γραβιά το οποίο θα μετατρεπόταν σε παγίδα θανάτου και να πάνε να πιάσουν θέσεις στα βουνά προκειμένου από εκεί να πολεμήσουν. Ο Ανδρούτσος διαφώνησε και επέμεινε πως εκεί θα πρέπει να παραμείνουν και να πολεμήσουν γιατί οι στενοί χώροι θα εξουδετέρωναν την αριθμητική υπεροιχή των Οθωμανών.
Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος λειτούργησε στην σκέψη σαν σύγχρονος Λεωνίδας και αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη θέση του. Οι άλλοι δύο οπλαρχηγοί έφυγαν και επέλεξαν άλλα σημεία στους πρόποδες της Γκιώνας και του Παρνασσού για να πολεμήσουν.
Κάπως έτσι στο Χάνι της Γραβιάς απέμειναν περίπου 120 Έλληνες με επικεφαλής τον Ανδρούτσο που είχε στο πλάι του τον Κοσμά Σουλιώτη και τον Ευστάθιο Κατσικογιάννη.
Η θρυλική Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς
Οι άνδρες του Οδυσσέα Ανδρούτσου οχύρωσαν πρόχειρα το πλινθόκτιστο κτίσμα, άνοιξαν πολεμίστρες στους τοίχους και προετοιμάστηκαν για την πολιορκία.
Το πρωί της 8ης Μαΐου 1821 οι δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη έφτασαν στη Γραβιά. Όταν ο Οθωμανός στρατηγός είδε τους λιγοστους Έλληνες να έχουν ταμπουρωθεί σε ένα κτίσμα που δεν θα μπορούσε να αντέξει την επίθεσή του στρατού του, τους πρότεινε να παραδοθούν υποσχόμενος αμνηστία σε όλους, ενώ προσπάθησε να δωροδοκήσει τον Ανδρούτσο προσφέροντάς του πλούτη και αξιώματα.
Ο Έλληνας οπλαρχηγός αρνήθηκε και έτσι λίγη ώρα μετά ξεκίνησε η επίθεση των Οθωμανών στο Χάνι. Οι πρώτες ώρες της μάχης ήταν εφιαλτικές. Οι επιθέσεις των Τούρκων γίνονταν κατά κύματα και στην πραγματικότητα δεν σταματούσαν καθόλου.
Ανέλπιστα, ωστόσο, οι λιγοστοί Έλληνες κατάφεραν όχι απλά να κρατήσουν τις θέσεις τους αλλά να προκαλέσουν και τεράστιες απώλειες στον στρατό του Βρυώνη. Σύμφωνα με τις περισσότερες ιστορικές πηγές μέχρι που βράδιασε οι Οθωμανοί μετρούσαν πάνω από 300 νεκρούς, ενώ υπερδιπλάσιοι ήταν οι τραυματίες! Αντίθετα οι Έλληνες μετρούσαν ελάχιστες απώλειες.
Ο Ομέρ Βρυώνης εξοργίστηκε και διέταξε τους επιτελείς του να φέρουν από τη Λαμία όσα κανόνια ήταν διαθέσιμα προκειμένου με το πρώτο φως της ημέρας να ισοπεδώσει το Χάνι και να σκοτώσει όσους Έλληνες υπήρχαν μέσα σε αυτό.
Όταν έπεσε η νύχτα ο πανέξυπνος Οδυσσέας Ανδρούτσος κατάλαβε πως αφενός είχε πετύχει αυτό που ήθελε και αφετέρου πως έπρεπε να φύγει από το Χάνι, διότι ο εξοργισμένος Βρυώνης θα πήγαινε εκεί τα κανόνια του προκειμένου να εξουδετερώσει κάθε αντίσταση.
Έτσι αποφάσισε κάτι παράτολμο. Ξημερώματα της 9ης Μαΐου, εκεί που κανείς δεν θα το περιμένει να πραγματοποιήσουν μία ηρωική έξοδο από το Χάνι προκειμένου να καταφέρουν στη συνέχεια να διαφύγουν προς τα βουνά και να συνεχίσουν από εκεί τον ανταρτοπόλεμο.
Παράλληλα, υπήρχε και ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα: Ακόμα και αν αποφάσιζαν να παραμείνουν στο Χάνι για να το κρατήσουν ήταν δεδομένο πως μετά από κάποια ώρα οι δυνάμεις του θα ξέμεναν από πολεμοφόδια.
Έτσι, λίγο πριν αρχίσει να φωτίζει ο ουρανός, οι λιγοστοί άνδρες του Οδυσσέα Ανδρούτσου με τα σπαθιά στα χέρια επιτέθηκαν με λύσσα στους Οθωμανούς οι οποίοι κυριολεκτικά πιάστηκαν στον ύπνο!
Μέχρι ο στρατός του Ομέρ Βρυώνη να αντιληφθεί τι ακριβώς είχε συμβεί, οι άνδρες του Ανδρούτσου τους είχαν διασπάσει τις γραμμές άμυνας, είχαν πιάσει τις «πλάτες» και σχεδόν ανενόχλητοι είχαν πάρει το δρόμο προς τα βουνά έχοντας πετύχει μια τεράστιας σημασίας νίκη.
Η Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς έδειξε πως οι επαναστατημένοι Έλληνες μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά έναν πολυάριθμο και έμπειρο στρατό όταν αξιοποιούν σωστά το έδαφος και την τακτική που χαράζουν.
Η αίσια έκβαση της μάχης έδωσε πολύτιμο χρόνο στους επαναστάτες της Πελοποννήσου προκειμένου να οργανώσουν καλύτερα την άμυνά τους, αφού οι ηττημένοι Οθωμανοί οπισθοχώρησαν προς την Εύβοια προκειμένου να ανασυνταχθούν.
Για τον ίδιο τον Ομερ Βρυώνη η ήττα στο Χάνι της Γραβιάς ήταν κάτι που τον εξόργισε σε τέτοιο βαθμό που λίγο καιρό αργότερα έδωσε διαταγή να πάνε μέχρι εκεί κανόνια και να το ισοπεδώσουν προκειμένου να μην μείνει πέτρα πάνω στην πέτρα, να σβηστεί από τον χάρτη προκειμένου να μην υπάρχει τίποτα που να του θυμίζει τα όσα έγιναν εκεί.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
