Ηρωίδα ετών 17 – Όταν η Παναγιώτα Σταθοπούλου έφραξε με τα στήθη της το δρόμο σε γερμανικό τανκ

Υπάρχει μια παρεξήγηση. Στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων η λέξη ήρωας είναι ταυτόσημη με άντρες που κρατούν μεγάλα σπαθιά ή βαριά όπλα, που πολεμούν με λύσσα τον εχθρό και κερδίζουν μετάλλια Τιμής στα πεδία των μαχών. Τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. 

Στη δική μας ιστορία, για παράδειγμα, ηρωίδα είναι ένα μικρό κορίτσι, μόλις 17 ετών. Ένα κορίτσι που το πρωί της 22 Ιουλίου 1943 έπιασε τα μαλλιά του κότσο, φόρεσε τη φούστα του, έφυγε από το σπίτι του και δεν επέστρεψε ποτέ.

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου ήταν το φως μέσα σε μια σκοτεινή εποχή. Μικρή αλλά με όνειρα μεγαλύτερα από το μπόι της. Μεγαλύτερα από το μπόι του Ανθρώπου. Ήταν φτιαγμένη από εκείνα τα υλικά που φτιάχνονται οι ήρωες.

Δεν είχε μαζί της κάποιο μεγάλο σπαθί ή κάποιο βαρύ όπλο. Είχε, όμως, το πάθος της για ελευθερία. Και αυτό είναι το σπουδαιότερο από όλα τα όπλα. Και είχε και το κορμί της. Και με αυτό προσπάθησε να σταματήσει ένα θηριώδες γερμανικό τανκ!

Τα «Ιουλιανά του 1943»

Αν και στην καρδιά του καλοκαιριού που υποτίθεται πως ο κόσμος βρίσκεται στις παραλίες, η διάθεση είναι διαφορετική και όλα κυλούν με πιο... νωχελικούς ρυθμούς, ο Ιούλιος στην Ελλάδα τρεις φορές από το 1920 μέχρι και το 1965 είχε γίνει «μήτρα» πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων.

Ιουλιανά είχαμε το 1920 όταν μετά την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθέριου Βενιζέλου στο Παρίσι, στην Αθήνα ξέσπασαν βίαια επεισόδια μεταξύ βενιζελικών και αντιβενιζελικών. Στη διάρκεια αυτών των επεισοδίων, δολοφονήθηκε άγρια ο Ίωνας Δραγούμης.

Ιουλιανά είχαμε και το 1965. Ο «ανένδοτος αγώνας» του Γεωργίου Παπανδρέου, η «αποστασία», το παρακράτος της Δεξιάς, έβγαλαν τον λαό στους δρόμους. Σε εκείνα τα επεισόδια είχε δολοφονηθεί ο αγωνιστής της Αριστεράς, Σωτήρης Πέτρουλας.

Ιουλιανά είχαμε και το 1943. Η Ελλάδα τότε βρισκόταν υπό ναζιστική κατοχή. Η Αθήνα, ως πρωτεύουσα, ένιωσε περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη περιοχή της Ελλάδας τι σημαίνει κατοχή. Οι στρατιώτες της Βέρμαχτ και των SS που βρίσκονταν στην πρωτεύουσα είχαν ξεκάθαρες διαταγές να συντρίψουν τους πυρήνες αντίστασης που «ξεπηδούσαν» ο ένας μετά τον άλλο σε συνοικίες και γειτονιές.

Οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής εκτιμούσαν πως στην επαρχία με ένα μακελειό τύπου Κάνδανου ή Καλαβρύτων ξεμπέρδευαν με τις αντιστασιακές ομάδες. Στην Αθήνα, όμως, τα πράγματα ήταν διαφορετικά καθώς η κατάσταση ήταν πιο δύσκολο να ελεγχθεί.

Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώθηκε τον Ιούλιο του 1943. Στις 14 εκείνου του μήνα, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής, αποφάσισαν να παραχωρήσουν στους Βούλγαρους συμμάχους τους, την περιοχή της Μακεδονίας που βρίσκεται ανατολικά του Αξιού.

Η απόφαση αυτή ξεσήκωσε τους Έλληνες. Μαζικές διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν στη Θεσσαλονίκη και σε άλλα αστικά κέντρα της χώρας.

Στην Αθήνα κηρύχθηκε γενική απεργία για τις 22 Ιουλίου. Οι Γερμανοί περίμεναν πως η αντίδραση του λαού θα ήταν έντονη, ωστόσο, δεν μπορούσαν να φανταστούν πως το πλήθος που θα συγκεντρωνόταν στο κέντρο της πόλης, για πολλούς, θα ξεπερνούσε τις 400.000 ανθρώπους! Σχεδόν μισό εκατομμύριο άνθρωποι διαδήλωσαν σε μια κατεχόμενη πόλη. Το σοκ για τους κατακτητές αλλά και τους (ντόπιους ή ξένους) συνεργάτες τους ήταν κάτι περισσότερο από μεγάλο.

Εξάρχεια, Ομόνοια, Μοναστηράκι, Ψυρρή κατακλύστηκαν από εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, που όσο έβλεπαν ότι το πλήθος μεγάλωνε τόσο μεγάλωνε και το πάθος τους καθώς θεωρούσαν πως αυτή η διαδήλωση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κάτι διαφορετικό.

Αυτό είδαν και οι δυνάμεις κατοχής και τρομοκρατήθηκαν. Γερμανοί, Ιταλοί και χωροφύλακες όταν είδαν πως η κατάσταση πάει να ξεφύγει, άνοιξαν πυρ. Πρώτα έριχναν στον αέρα και έπειτα στο ψαχνό.

Ηρωίδα ετών 17

Ανάμεσα στους εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές ήταν και η Παναγιώτα Σταθοπούλου, μια 17χρονη μαθήτρια. Το σπίτι της βρισκόταν στην οδό Βαλτινών στου Γκύζη. Ήταν οργανωμένη στην ΕΠΟΝ Αμπελοκήπων.

Η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, ήταν η θρυλική νεολαιίστικη οργάνωση του πανίσχυρου ΕΑΜικου κινήματος. Η ΕΠΟΝ ήταν μια εξαιρετικά δυνατή οργάνωση. Είναι ενδεικτικό πως παραμονές της απελευθέρωσης μετρούσε 600.000 μέλη, με περίπου 30.000 από αυτά να είναι ταυτόχρονα και μέλη του ΕΛΑΣ που πρακτικά σημαίνει πως δεν μιλάμε απλά για μια νεολαιίστικη οργάνωση αλλά για μια οργάνωση στο εσωτερικό της οποίας υπήρχαν χιλιάδες μπαρουτοκαπνισμένοι (και οπλισμένοι) μαχητές. Ήταν ξεκάθαρο, λοιπόν, πως οι δυνάμεις κατοχής έπρεπε να φοβούνται τους ΕΠΟΝιτες.

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου ήταν ένα αδύνατο κορίτσι με ξανθά μαλλιά. Της άρεσε το τραγούδι. Οι γονείς ήταν από το ηρωικό Μεγάλο Χωριό της Ευρυτανίας. Η Παναγιώτα είχε γεννηθεί (το 1926) στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν οι γονείς πήγαν εκεί για ένα διάστημα προκειμένου να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή.

Στην Αθήνα της κατοχή η Παναγιώτα Σταθοπούλου σπουδάζει, εργάζεται και ταυτόχρονα αγωνίζεται για την απελευθέρωση της πατρίδας της. Ήταν από εκείνους που πρωτοστάτησαν, μέσα από τις τάξεις της ΕΠΟΝ, για την οργάνωση της μεγάλης απεργίας και της διαδήλωσης της 22ας Ιουλίου.

Τις παραμονές του συλλαλητηρίου μια ομάδα ΕΠΟΝιτων μπουκάρει μέσα στο ξενοδοχείο Παρκ στο Πεδίον του Άρεως, παίρνει τα μικρόφωνα και καλεί τον κόσμο σε συμμετοχή στις κινητοποιήσεις. Γερμανοί αξιωματικοί που ήταν παρόντες κινήθηκαν για να συλλάβουν τα παιδιά, αυτό που δεν είχαν δει, ωστόσο, είναι πως τα παιδιά αυτά «συνοδεύονταν» από ένοπλους ΕΛΑΣιτες οι οποίοι αφόπλισαν τους Γερμανούς. Στη συνέχεια και αφού είχε τελειώσει η παρέμβαση έφυγαν από το σημείο αφού πρώτα άνοιξαν πυρ και πέταξαν χειροβομβίδες σε μια ιταλική περίπολο, προκειμένου να εξασφαλίσουν πως οι ΕΠΟΝιτες θα φύγουν χωρίς προβλήματα.

Από το πρωί της 22ας Ιουλίου το κέντρο της Αθήνας γέμισε με συνθήματα «Κάτω τα χέρια από την ελληνική Μακεδονία»! «Έξω οι Βούλγαροι καταχτητές»! «Απεργία Γενική»! «Θάνατος στους προδότες»!

Ακόμα και οι ανάπηροι του Β' Παγκοσμίου Πολέμου τα αμαξίδιάτους συμμετείχαν σε εκείνη τη μεγαλειώδη διαδήλωση. Πλακάτ, σημαίες, πανό, δίνουν χρώμα σε μια γιορτή ελευθερίας. Σύμφωνα με υπολογισμούς πριν καν το ρολόι δείξει 10 το πρωί, οι διαδηλωτές στο κέντρο της Αθήνας είχαν ξεπεράσει τις 250.000!

Ο σχεδιασμός ήταν η πορεία να ξεκινήσει από την Ομόνοια και μέσω της Πανεπιστημίου να ανέβει στο Σύνταγμα και από εκεί να φτάσει στην πρεσβεία της Βουλγαρίας στη Ρηγίλλης. Περίπου στις 11 το πρωί οι διαδηλωτές έρχονται αντιμέτωποι με το πρώτο γερμανικό μπλόκο που είχε στηθεί στη γωνία Πανεπιστημίου και Ομήρου.

Το μπλόκο δεν αντέχει και οι Γερμανοί αρχίζουν να οπισθοχωρούν μπροστά στην ορμητικότητα των διαδηλωτών. Τότε εμφανίζονται τα πρώτα γερμανικά τανκς. Η πρόθεση των Ναζί ήταν να «σπάσουν» τη διαδήλωση σε όσα μικρότερα κομμάτια γινόταν.

Τα άρματα μάχης ορμούν πάνω στους διαδηλωτές. Κάποιοι φοβούνται και κάνουν μερικά βήματα πίσω. Κάποιοι άλλοι συνεχίζουν πηγαίνοντας μπροστά. Μια ριπή σκοτώνει τον ΕΠΟΝιτη Θώμη Χατζηθωμά. Ήταν ο πρώτος νεκρός εκείνης της ημέρας. Είχε πάρει τη σημαία του και συνέχιζε με βήμα άφοβο προς τον εχθρό.

Όταν ο Χατζηθωμάς σωριάστηκε νεκρός στο έδαφος, το τανκ επιχείρησε να προχωρήσει, τότε εμφανίστηκε η Παναγιώτα Σταθοπούλου. Έσκυψε, πήρε από το έδαφος της ματωμένη σημαία, την κυμάτισε περήφανα και σταμάτησε με το στόμα της το τανκ.

Μετά από τα πρώτα δευτερόλεπτα αμηχανίας, ο πυροβολητής του άρματος μάχης άνοιξε πυρ και θέρισε τη 17χρονη κοπέλα. Όταν το σώμα της έπεσε στο έδαφος, ο οδηγός του τανκ πέρασε από πάνω της για να βεβαιωθεί πως δε θα μείνει ζωντανή.

Φωνές πόνου και οργής. Η 19χρονη Κούλα Λίλη σκαρφάλωσε στο τανκ που σκότωσε τη Σταθοπούλου και με το τακούνι της χτύπησε στο πρόσωπο τον οδηγό. Λίγες στιγμές αργότερα έπεσε και αυτή νεκρή.

Ο κόσμος εξαγριώνεται και επιτίθεται με ότι μέσο είχε στους εχθρούς. Για πάνω από έξι ώρες το κέντρο της Αθήνας μετατράπηκε σε πεδίο μάχης. Πάνω από 30 ήταν οι νεκροί, σχεδόν 300 οι τραυματίες και 500 οι συλληφθέντες.

Οι συναγωνιστές της ηρωικής Σταθοπούλου είχαν καταφέρει να πάρουν το άψυχο σώμα της συντρόφισσας τους και το μετέφεραν σε ένα ασφαλές σπίτι στην οδό Αχαρνών. Εκεί, όλη τη νύχτα, παρέμειναν πάνω από το φέρετρό της.

«Η εικόνα που αντίκρισα ήταν συγκλονιστική. Σ’ ένα φτωχό, ταπεινό φέρετρο είχαν εναποθέσει την κοπέλα, τη νεαρή σημαιοφόρο της διαδήλωσης. Γύρω στο φέρετρο, νέα παιδιά, συναγωνιστές, παραστάτες στην αγρυπνία, ώσπου να φτάσει η ώρα για την κηδεία. Όλα φτωχά, θεόφτωχα. Ένα άσπρο σεντόνι κάλυπτε το κορμί, λιωμένο από το τανκ. Ήρεμο, καθαρό. Ξανθιά, χρυσαφένια τα μαλλιά σαν τον ήλιο στεφάνωναν το πρόσωπο γιομάτο φακίδες. Πρόσωπο πανέμορφο. Ένας γείτονας, φίλος των παιδιών, μέτρησε τις λίγες δραχμές που είχε κι έτρεξε να φέρει λίγα λουλούδια για να μπουν στο φέρετρο», έγραψε ο δημοσιογράφος Παναγιώτης Πατρίκιος που βρέθηκε εκεί.

Πριν το ξημέρωμα μια ομάδα ΕΠΟΝιτων αδιαφορώντας για τον κίνδυνο πήγαν στην οδό Βαλτινών στου Γκύζη και τη μετονόμασαν σε οδό «Παναγιώτας Σταθοπούλου».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.