Το θρίλερ της επιστροφής Καραμανλή μετά την πτώση της χούντας και το «boys, pray for me»

«Ο πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδος κ. Κωνσταν­τίνος Καραμανλής ανεχώρησε ήδη εκ Παρισίων δι’ Αθή­νας, κληθείς όπως μετάσχη εις την σύσκεψιν των πολιτι­κών αρχηγών, την οποίαν συνεκάλεσεν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης». Ήταν λίγο πριν τις 11 τη νύχτα της 23ης Ιουλίου 1974.

Η χούντα των συνταγματαρχών έχει καταρρεύσει υπό το βάρος των όσων δραματικών είχαν συμβεί μερικά 24ωρα πριν στην Κύπρο και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επέστρεφε στην Ελλάδα για να βγάλει τη χώρα από τον «γύψον».

Την ίδια ώρα χιλιάδες Αθηναίοι βγήκαν στους δρόμους για να πανηγυρίσουν και να φτάσουν μέχρι το Ελληνικό προκειμένου να τον υποδεχθούν. Όσοι βρέθηκαν ξημερώματα της 24ης Ιουλίου στο παλιό αεροδρόμιο έζησαν από κοντά τη στιγμή που μια ολόκληρη χώρα γυρνάει σελίδα στην ιστορία της.

«2.285 ημέρες μεσαιωτικού σκότους»

Στις 12 Ιουλίου του 1974, ο αυτοεξόριστος στο Παρίσι, Κωνσταντίνος Καραμανλής, βρίσκεται έξω από το Λούβρο. Στέκεται στην ουρά και περιμένει και εκείνος τη σειρά του για να μπει στο περίφημο μουσείο.

Όσο στέκεται εκεί γίνεται αντιληπτός από μια μικρή ομάδα τουριστών από την Ελλάδα. Οι συμπατριώτες του, τον «περικυκλώνουν» και αρχίζουν να μιλούν μαζί του για τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα.

Η χούντα των συνταγματαρχών βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Η προσπάθεια εκδημοκρατισμού του στρατιωτικού καθεστώτος που είχε ξεκινήσει ο αρχιπραξικοπηματίας Γεώργιος Παπαδόπουλος είχε τσακιστεί πάνω στην εξέγερση του Πολυτεχνείου τον περασμένο Νοέμβριο.

Ο «αόρατος δικτάτωρ» Δημήτριος Ιωαννίδης είχε αναλάβει αυτός τη διακυβέρνηση της χώρας και μέσα στο άρρωστο μυαλό του έχει αποφασίσει να ενώσει με τη βία την ανεξάρτητη Κύπρο με την Ελλάδα. Οι Τούρκοι παρακολουθούσαν να όσα συνέβαιναν και απειλούσαν πως αν χρειαστεί θα «υπερασπιστούν τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων».

Την ίδια ώρα ο πληθωρισμός «έτρωγε» τα εισοδήματα των πολιτών. Η κατάσταση μυρίζει μπαρούτι και ο Καραμανλής το γνωρίζει καλά αυτό.

Στη συνομιλία του με τους Έλληνες έξω από το Λούβρο σχεδόν προφήτευε τα όσα ακολούθησαν και τόνισε πως όταν η χώρα τον χρειαστεί αυτός θα είναι εκεί.

Τρεις ημέρες αργότερα, στις 15 Ιουλίου, η χούντα της Αθήνας ανατρέπει τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και πέντε ημέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία κάνει πράξη τις απειλές της. Ο Αττίλας ματώνει την Κύπρο, μεγάλο μέρος της οποίας καταλαμβάνεται.

Ακόμα και οι τελευταίοι υποστηρικτές της χούντας αντιλαμβάνονται πως το καθεστώς δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα. Ακόμα και η επιστράτευση που διέταξε κατέληξε σε ένα πρωτοφανές – για στρατιωτικό καθεστώς – φιάσκο αφού σε ολόκληρη τη χώρα επικρατεί ένα πρωτοφανές χάος με χιλιάδες επίστρατους να αναρωτιούνται πού θα πρέπει να παρουσιαστούν αλλά κανείς να μη γνωρίζει να τους απαντήσει.

Βέβαια, υπήρχε λόγος που έγινε αυτό. Οι αρχηγοί των Γενικών Επιτελείων Στρατού, Ναυτικού και Αεροπορίας, αρνήθηκαν να πειθαρχήσουν στην απόφαση του Ιωαννίδη για έναρξη των εχθροπραξιών με την Τουρκία.

Εκείνες ακριβώς τις κρίσιμες (και χαοτικές) ώρες, το καθεστώς αντιλαμβάνεται πως πρέπει να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς. Ο «πρόεδρος της Δημοκρατίας», αντιστράτηγος Φαίων Γκιζίκης ήταν αυτός που εκκίνησε τη διαδικασία μετάβασης από τη δικτατορία στην αστική Δημοκρατία.

Από εκείνο το σημείο και έπειτα ξεκινά ένα δραματικό παρασκήνιο για την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στη χώρα.

Η νύχτα που δεν υπήρχε εξουσία

Το πρωί της 23ης Ιουλίου ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός, Γρηγόριος Μπονάνος, και οι αρχηγοί του Στρατού, αντιστράτηγος Ανδρέας Γαλατσάνος, Ναυτικού, αντιναύαρχος Πέτρος Αραπάκης και Αεροπορίας, αντιπτέραρχος, Αλέξανδρος Παπανικολάου, μετέβησαν  εσπευσμένα στη Βουλή και ζήτησαν μετ' επιτάσεως να συναντήσουν τον «Πρόεδρο της Δημοκρατίας», Φαίδωνα Γκιζίκη.

Οι ανώτατοι αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων τόνισαν στον Γκιζίκη πως είναι επιτακτική η ανάγκη της ανάθεσης της εξουσίας στους πολιτικούς. Μόλις οι αξιωματικοί έφυγαν από τη Βουλή, ο Γκιζίκης πήρε τηλέφωνο τον Ιωαννίδη και του εξήγησε πως «ο χρόνος τελείωσε». Ο Ιωαννίδης δεν είπε την παραμικρή λέξη.

Σαν τα ποντίκια που φεύγουν πρώτα από το πλοίο που βουλιάζει ο Ιωαννίδης έσπευσε να εξαφανιστεί. Στις 2 το μεσημέρι ο Γκιζίκης συγκάλεσε το γραφείο του σύσκεψη στην οποία, μεταξύ άλλων, παραβρέθηκαν οι πολιτικοί: Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Στέφανος Στεφανόπουλος, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας, Σπύρος Μαρκεζίνης, Γεώργιος Μαύρος, Πέτρος Γαρουφαλιάς, Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας και Ξενοφών Ζολώτας.

Κοινός στόχος όλων ήταν να δημιουργηθεί μια κυβέρνηση η οποία – σε εκείνες τις δύσκολες ώρες – θα μπορούσε να ενώσει τους Έλληνες και να οδηγήσει τη χώρα στην επόμενη ημέρα. Ο Αβέρωφ είπε πως μόνο δυο πρόσωπα θα μπορούσαν να αναλάβουν ένα τόσο δύσκολο ρόλο. Το ένα ήταν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος και το άλλο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Ο ίδιος ο Αβέρωφ τόνισε πως ο ίδιος θα προτιμούσε το πρόσωπο αυτό να ήταν ο Καραμανλής, ζητώντας παράλληλα συγγνώμη από τον παριστάμενο στη σύσκεψη Κανελλόπουλο. Εκείνη την ώρα ο Γκιζίκης θύμισε πως στην πραγματικότητα η χώρα ήταν δίχως εξουσία. Αν οι Τούρκοι έκαναν την παραμικρή κίνηση δεν υπήρχε κάποιος να πάρει κρίσιμες αποφάσεις άρα η «λύση Καραμανλή» είναι μη ενδεδειγμένη αφού βρίσκεται στο Παρίσι και η κυβέρνηση θα έπρεπε να ορκιστεί μέσα σε ένα δίωρο το πολύ!

Ο Αβέρωφ επέμεινε στη λύση Καραμανλή και στο πλευρό του συντάχθηκε και ο ίδιος ο Κανελλόπουλος. Τότε ο Αβέρωφ έβγαλε μια μικρή ατζέντα, βρήκε το τηλέφωνο του Καραμανλή και είπε στον Γκιζίκη να του τηλεφωνήσουν. «Αν δεχθεί σε τρεις ώρες θα είναι πίσω» του είπε.

Ο Γκιζίκης δέχθηκε και τηλεφώνησαν στον Καραμανλή. Η πρώτη του απάντηση, ωστόσο, ήταν αρνητική καθώς τους τόνισε πως δεν είναι δυνατόν να αναλάβει τη χώρα χωρίς να ενημερωθεί για το τι πραγματικά συμβαίνει.

Οι ώρες ήταν κρίσιμες και οι πιέσεις αφόρητες. Η σύσκεψη διακόπηκε και ξαναξεκίνησε πολλές φορές. Μέχρι που τελικά ο Καραμανλής πήρε τη μεγάλη απόφαση. «Καλά, στείλτε μου αεροπλάνο αμέσως» τους είπε.

Λίγες ώρες αργότερα το Associated Press μετέδιδε πως «ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, Πρόεδρος της Ελλά­δος, προσεκάλεσε τον πρώην πρωθυπουργό κ. Κωνσταντί­νο Καραμανλή όπως τερματίση την εξορίαν του εις Παρι­σίους και επανέλθη εις την Ελλάδα ως πρωθυπουργός, ανεκοίνωσε, σήμερον Τρίτην, το γραφείον του κ. Καρα­μανλή. Το γραφείον του κ. Καραμανλή είπεν ότι ούτος θα ηγη­θή κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος. Ο απαντών εις το τηλέφωνον του κ. Καραμανλή είπεν ότι ο πρώην πρωθυπουργός έχει ήδη αναχωρήσει από το διαμέρισμά του, επιστρέφων εις Αθήνας. Είπεν ότι δεν γνωρίζει λεπτομερείας της πτήσεως».

Τη στιγμή που έφευγε από το παρισινό διαμέρισμα στο οποίο είχε ζήσει έντεκα περίπου χρό­νια (απ' όταν είχε φύγει από την Ελλάδα, το 1963, μετά τη ρήξη του με το Παλάτι και τη Φρειδερίκη), ο Καραμανλής απευθύνθηκε στους δημοσιογράφους που είχαν ήδη συγκεντρωθεί στην έξοδο της κατοικίας του: «Θα επαναλάβω τα λόγια του αvτιπροέδρου Τρού­μαν, όταν του ανεκοινώθη ο θάνατος του Ρούζβελτ: Boys, pray for me»!

Στο ταξίδι της επιστροφής του στην Αθήνα τον συνόδευαν ο Κ. Χρυσοστάλης, γραμματέας του στο Παρίσι, ο ανιψιός του Μιχάλης Λιάπης και ο δημοσιογράφος Παναγιώτης Λαμπρίας.

Το αεροπλάνο της επιστροφής (που είχε θέσει στη διά­θεσή του ο τότε Πρόεδρος της Γαλλίας, Βαλερύ Ζισκάρ Ντ’Εσταίν) προσγειώθηκε λίγο μετά τις 2 τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1974 στο αεροδρόμιο του Ελληνικού.

Στις 03:10 το ξημέρωμα ο Καραμανλής μπήκε μέσα στο γραφείο του Φαίδωνα Γκιζίκη ο οποίος και τον ενημέρωσε για... τα πάντα. Μια ώρα αργότερα ο Καραμανλής, ενώπιον του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, Σεραφείμ αλλά και του Φαίδωνα Γκιζίκη, ορκίστηκε πρωθυπουργός της χώρας, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη της μεταπολίτευσης.

«Συχνά σκεπτόμουν τη συγκίνηση που θα δοκί­μαζα όταν θα ξαναπατούσα το έδαφος της πατρίδος. Και μπορώ να σας αποκαλύψω ότι με τη σκέψη αυτή εδάκρυζα προκαταβολικά. Κι όμως, ουδέποτε υπήρξα τόσο ψύχραιμος, ουδέποτε είχα τόση αυτοκυριαρχία, όση τη στιγμή που έφθανα στο αεροδρόμιο. Και αυ­τό, γιατί το αίσθημα των ευθυνών που επρόκειτο να αναλάβω ήταν τόσο έντονο, ώστε να πνίγει, να εξα­φανίζει κάθε άλλο αίσθημα», θα πει πολλά χρόνια αργότερα ο ίδιος ο Καραμανλής.

Στην πρωινή της έκδοση η εφημερίδα «Αθηναϊκή» είχε τίτλο «Πρώτον βήμα στην ελευθερία» και υπέρτιτλο «Μετά από 2.285 ημέρες μεσαιωνικού σκότους». Η εφημερίδα, με δυο φωτογραφίες – μία του Καραμανλή και μια με Αθηναίους να πανηγυρίζουν σκαρφαλωμένοι πάνω σε ένα αυτοκίνητο – έγραφε πως ο «λαός αναμένει παραδειγματική τιμωρία των ενόχων».

Μάλιστα, στην κορυφή του πρωτοσέλιδου – δίχως βέβαια να το γνωρίζει εκείνη την ώρα – η εφημερίδα είχε δώσει και το όνομα του νέου κόμματος που θα δημιουργούσε, λίγο καιρό αργότερα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής: «Από σήμερα και πάλι στις επάλξεις της νέας Δημοκρατίας»!

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.