«Είμαι καθολική στην Ελλάδα και όχι, δεν προσκυνάω αγάλματα»

Στοιχηματίζω, ότι κλίκαρες αυτό το άρθρο είτε από καθαρή περιέργεια για το «άγνωστο» που γνωρίζεις μόνο ως λέξη, είτε επειδή ο τίτλος μου σε έψησε ότι όντως κάτι θα μάθεις είτε γιατί πρεσβεύεις τις ίδιες απόψεις με την Ελένη Λουκά και μάλλον θα με περιμένεις στη γωνία. Ναι, είμαι καθολική, με καταγωγή από την Τήνο - όσο αντιφατικό κι αν ακούγεται αυτό στα αυτιά σου. Μεγάλωσα στο νησί της Παναγίας και μέχρι την ενηλικίωση που έφυγα από αυτό, δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι υπάρχουν άνθρωποι σε αυτή τη χώρα που δεν γνωρίζουν τι εστί καθολικισμός. Έστω στο περίπου. 

Ας πάρω, όμως, τα πράγματα από την αρχή: κατάγομαι από ένα από τα καθολικά χωριά της Τήνου, στο οποίο υπάρχουν και καθολικές και ορθόδοξες εκκλησίες. Πήγα Δημοτικό σε ένα άλλο χωριό και στο σχολείο σχεδόν όλα τα παιδιά ήμασταν καθολικά (με καταγωγή από χωριά). Όταν έφτασε η στιγμή για το Γυμνάσιο, κατέβηκα στη Χώρα - όπως και όλοι μας. Για να καταλάβεις, στην Τήνο υπάρχουν αρκετά Δημοτικά Σχολεία εντός και εκτός Χώρας, αλλά μόνο ένα Γυμνάσιο και ένα Λύκειο που βρίσκονται στο κέντρο. 

Σε αντίθεση με τα περισσότερα χωριά του νησιού, που είναι καθολικά, η Χώρα και τα προάστια έχουν τους περισσότερους ορθόδοξους. Γιατί στα λέω, όμως, όλα αυτά; Στο Γυμνάσιο, όπως και μετέπειτα στο Λύκειο, ορθόδοξα και καθολικά παιδιά κάναμε χωριστά θρησκευτικά, με άλλους καθηγητές, πηγαίναμε σε διαφορετικές εκκλησίες τα Χριστούγεννα και το Πάσχα και γενικότερα υπήρχε απόλυτος σεβασμός ως προς τα θρησκευτικά πιστεύω του καθενός. 

Γνωρίζαμε ότι δεν μας χωρίζει τίποτα ουσιαστικά - είμαστε χριστιανοί και πιστεύουμε στον ίδιο Θεό - απλώς ακολουθούσαμε τους «κανόνες» που θεσπίστηκαν αιώνες πριν - χωρίς απορίες, κόντρες ή λογομαχίες.

Το να λες ότι είσαι καθολικός στην Ελλάδα, δημιουργεί απορίες που ούτε μπορείς να εικάσεις

Μετακομίζοντας, λοιπόν, από την Τήνο στην Πάτρα για σπουδές και γνωρίζοντας ανθρώπους από άλλες περιοχές της Ελλάδας, συνειδητοποίησα πως η φράση «είμαι καθολική» πάγωνε το βλέμμα και άφηνε ανοιχτό το στόμα. Και όχι, δεν είμαι επικίνδυνη, κάνω απλώς τον σταυρό μου διαφορετικά. Οι αντιδράσεις ποικίλες και σίγουρα αξέχαστες. 

Για λίγο καιρό, με εντυπωσίαζε που οι περισσότεροι δεν είχαν ιδέα τι σημαίνει η λέξη «καθολικός» κι ας γνώριζαν την ύπαρξή της. Πολύ γρήγορα, βέβαια, με θυμάμαι να δικαιολογώ την έλλειψη σχετικής γνώσης και κάθε φορά να εξηγώ σύντομα και περιεκτικά μερικά πράγματα. Να επισημάνω σε αυτό το σημείο, πως αν για κάθε «δηλαδή, τι πιστεύετε εσείς» που άκουγα, έπαιρνα ένα ευρώ, ίσως σήμερα να μην χρειαζόταν να δουλεύω. 

Αφήνοντας πίσω την Πάτρα και μετακομίζοντας στην Αθήνα εκεί κοντά στα 23, δεν μπορούσα να φανταστώ τι με περίμενε. Οι ερωτήσεις ατελείωτες - άλλες φορές μου προξενούσαν γέλιο, άλλες αμηχανία κι άλλες απορία για το τι μπορεί να σκέφτεται κάποιος, όταν ακούει τη λέξη «καθολικός». Κάτσε αναπαυτικά, θα δώσω παραδείγματα:

«τρώτε κρέας ή όπως οι Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι αποφεύγετε το χοιρινό;», «δεν έχετε εικόνες, μόνο αγάλματα», «προσκυνάτε τα αγάλματα», «δεν πηγαίνετε στην εκκλησία της Μεγαλόχαρης», «σε ποιο Θεό πιστεύετε;», «στους γάμους σας έχετε πιάνο, όπως στις ταινίες; (διευκρίνιση: δεν λέγεται πιάνο, αλλά εκκλησιαστικό όργανο)», «έχετε Αγίους;», «βαπτίζεστε όπως εμείς;», «πώς μπορείτε να παντρεύεστε ορθόδοξους;», «γιατί κάνετε “λάθος” τον σταυρό σας;», «οι λειτουργίες σας είναι γεμάτες τραγουδάκια», «καθολικοί από την Τήνο, πώς γίνεται αυτό;», «τι ώρες προσεύχεστε;» και άλλα πολλά.

Όπου ερώτηση, σημείωνε ότι έδινα απάντηση. Πλέον, βέβαια, αποφεύγω να αναφέρω ότι είμαι καθολική, αν πιστεύω έστω και λίγο, πως οι άνθρωποι που στέκονται γύρω μου δεν έχουν την παραμικρή ιδέα τι μπορεί αυτό να σημαίνει. Και όχι, δεν είναι θέμα υποτίμησης, γιατί προφανώς κανένας δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει κάτι που δεν τον αφορά, απλώς γλιτώνω χρόνο και από αυτούς και από εμένα. Προφανώς, και εγώ αγνοώ αμέτρητα πράγματα για τις θρησκείες γενικότερα και, αλήθεια, κοιμάμαι ήσυχη τα βράδια. 

Εκτός των ερωτήσεων, βέβαια, υπάρχουν και τα βλέμματα. Αν για κάποιο λόγο κάνω τον σταυρό μου στον δρόμο, είναι δεδομένο πως όσοι με δουν αρχικά θα σχηματίσουν στο πρόσωπό τους μια γκριμάτσα απορίας και έπειτα θα με παρατηρούν λες και κατέβηκα από τον Άρη. Δεν είναι απλώς μια εικασία, αλλά αποδεδειγμένο γεγονός. Όπως, επίσης, αν μπω σε ορθόδοξη εκκλησία - που συμβαίνει συχνά - και κάνω πάλι τον σταυρό μου, όσοι βρίσκονται στην είσοδο του ναού, θα το σχολιάσουν - κάποιοι και δυνατά, αδιαφορώντας εντελώς για το αν ακούω τι λένε. 

Last but not least, οι ονομαστικές γιορτές. Πράγματι, εδώ μπερδεύει το πράγμα και θα δώσω δίκιο στην «άλλη πλευρά». Με λένε Άννα και «κανονικά» θα έπρεπε να γιορτάζω 9 Δεκεμβρίου - όπως οι περισσότερες Άννες αυτής της χώρας - ή 25 Ιουλίου. Έλα, όμως, που οι καθολικές Άννες γιορτάζουν 26 Ιουλίου. Έτσι, ορίστηκε από το δυτικό εορτολόγιο, έτσι γιόρταζε η γιαγιά μου, έτσι γιορτάζω και εγώ. Άντε, τώρα, να εξηγήσεις, ότι δεν έχεις για δεύτερο όνομα το «Παρασκευή», αφού για τους ορθόδοξους 26 Ιουλίου είναι η γιορτή της Αγίας Παρασκευής. Και αυτό το «μπέρδεμα» συμβαίνει με μερικά ακόμα ονόματα - όχι εννοείται όλα. 

Τελικά, τι διαφορά έχει να είσαι καθολικός;

Σε καμία περίπτωση, δεν είμαι ειδήμων να μιλήσω διεξοδικά για τις διαφορές της ορθόδοξης από την καθολική εκκλησία. Ωστόσο, θα σου γράψω τρία βασικά πράγματα, όπως τα έμαθα στο σχολείο. Και πού ξέρεις, μπορεί κάποια στιγμή να σου φανούν χρήσιμα - αν για παράδειγμα βρεθείς ενώπιον του Γρηγόρη Αρναούτογλου στον «Εκατομμυριούχο». 

1. Ο τρόπος που κάνουμε τον σταυρό μας: αυτό το έχεις δει σίγουρα στις ταινίες. Οι καθολικοί κάνουν τον σταυρό τους με ανοιχτή την παλάμη, ενώ οι ορθόδοξοι έχοντας ενωμένα τα τρία δάχτυλα του χεριού τους.

2. Το Filioque: οι καθολικοί προσθέτουν στο «Πιστεύω» ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα και τον Υιό, ενώ οι ορθόδοξοι πιστεύουν ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα.

3. Ο Πάπας: οι καθολικοί αναγνωρίζουν τον Πάπα ως τον ανώτατο πνευματικό ηγέτη της Εκκλησίας και διάδοχο του Αποστόλου Πέτρου. Οι ορθόδοξοι, αντίθετα, θεωρούν ότι όλες οι κατά τόπους ορθόδοξες Εκκλησίες είναι ισότιμες και διοικούνται συνοδικά, χωρίς έναν ηγέτη με καθολική εξουσία.

Μπορεί οι διαφορές να είναι πιο «πιασάρικες», ωστόσο αυτό που έχω καταλάβει μεγαλώνοντας, είναι ότι οι περισσότεροι αγνοούν πως ορθόδοξοι και καθολικοί μοιράζονται την ίδια βασική χριστιανική πίστη στον Τριαδικό Θεό, το πρόσωπο του Ιησού Χριστού και την Αγία Γραφή. Ανεξάρτητα από το τι και αν πιστεύει ο καθένας ξεχωριστά, ο χριστιανισμός έχει αυτή τη βάση.

Μετά απ’ όλα αυτά τα χρόνια, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα πως η ατάκα «είμαι καθολική» αποτελεί την έναρξη κάποιου είδους συνέντευξης τύπου. Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από τον καθολικισμό στην Ελλάδα να είναι η ιδέα ότι το διαφορετικό σημαίνει ξένο και μερικές φορές «μη σωστό». Και αυτό ξεπερνάει τα όρια του χριστιανισμού και γενικότερα των θρησκειών και αγγίζει, μεταξύ άλλων, τις αντιλήψεις, τις στάσεις, τις συμπεριφορές και τις σεξουαλικές επιλογές των ανθρώπων σε αυτή τη ζωή.

Στο τέλος της ημέρας, η πίστη - όποια μορφή κι αν έχει, όπως κι αν την έχουμε στο μυαλό μας και ό,τι κι αν σημαίνει για τον καθένα - είναι κάτι βαθιά προσωπικό. Οπότε, την επόμενη φορά που θα ακούσεις κάποιον να λέει «είμαι καθολικός», «είμαι μουσουλμάνος», «είμαι εβραίος» ή οτιδήποτε άλλο, μην τον κοιτάξεις περίεργα, δεν έχει τίποτα ουσιαστικά διαφορετικό από εσένα - κι ας πιστεύει κάτι διαφορετικό σε θρησκευτικό πλαίσιο. Και όχι, δεν είμαι φανατισμένη, ούτε προσηλυτισμένη ούτε θα με βρεις κάθε εβδομάδα στην εκκλησία ούτε αυτό το κείμενο έχει διδακτικό χαρακτήρα, απλώς περιγράφω μια διαφορετική οπτική της ιστορίας - τη δική μου πλευρά του νομίσματος.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.