«Μια Θάτσερ χρειάζεται»: Είναι αλήθεια ότι ο θατσερισμός νίκησε τον χουλιγκανισμό;

Είναι γεγονός πως αυτό που αναγράφεται στον τίτλο ακούγεται από ορισμένους όταν περιστατικά οπαδικής βίας, σαν το πρόσφατο στην Καλλιθέα, μονοπωλούν την επικαιρότητα. Η δεκαετία του '80 στη Βρετανία ήταν μια περίοδος ισχυρών αναταραχών που μεταμόρφωσαν τη χώρα. Ο θατσερισμός σαν τυφώνας που σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά του, προσπάθησε να επηρεάσει και το ποδόσφαιρο. Πριν όμως από αυτό, υπήρξε μια τραγωδία που κόστισε 39 ζωές.

Η τραγωδία πριν το Χίλσμπορο που οδήγησε στον αποκλεισμό

Στις 29 Μαΐου του 1985, στο Στάδιο Χέιζελ των Βρυξελλών, η Γιουβέντους ετοιμαζόταν να αντιμετωπίσει την Λίβερπουλ στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Περίπου μια ώρα πριν την έναρξη του αγώνα και με το στάδιο γεμάτο από φιλάθλους των δύο ομάδων, οι Άγγλοι άρχισαν να πετούν αντικείμενα προς τη μεριά που βρίσκονταν οι Ιταλοί φίλαθλοι αλλά και Βέλγοι που είχαν έρθει για τον αγώνα χωρίς να υποστηρίζουν κάποια από τις δύο ομάδες. Η αστυνομία σύντομα υποχώρησε και οι συμπλοκές ξέφυγαν από τον έλεγχό της.

Την ίδια στιγμή, οι Ιταλοί φίλαθλοι άρχισαν να αποχωρούν προς την έξοδο, την οποία όμως βρήκαν κλειστή ύστερα από εντολή της αστυνομίας. Καθώς προσπάθησαν να βρουν διέξοδο προς το γήπεδο, ο τσιμεντένιος τοίχος που κρατούσε τις κερκίδες κατέρρευσε και το απόλυτο χάος, με ευθύνη των βελγικών αρχών, έλαβε χώρα πάνω στο γρασίδι. Ο τραγικός απολογισμός ήταν 39 νεκροί, ανάμεσά τους κι ένα παιδί 11 χρονών.

Παρά την τρομακτικά κακή κατάσταση του σταδίου και την απόλυτη ακαταλληλότητά του για ένα τέτοιο παιχνίδι, η ευθύνη έπεσε βαριά στους Άγγλους φιλάθλους. Η βρετανική κυβέρνηση, υπό την ηγεσία της Μάργκαρετ Θάτσερ, τους θεωρούσε, εμμέσως πλην σαφώς, ντροπή της Ευρώπης και απαίτησε από την Ομοσπονδία (FA) να αποκλείσει όλες τις αγγλικές ομάδες από την Ευρώπη.

Για τη Θάτσερ, η απόφαση ήταν μια προσπάθεια να σώσει το κύρος της Βρετανίας και να φανεί ως αυτό που πάντα ήθελε να είναι: «σιδηρά κυρία». Η οριστική ταφόπλακα ήρθε από την UEFA δύο μέρες μετά που πήρε μια παρόμοια απόφαση. Τα γεγονότα του Χίλσμπορο επικύρωσαν την βαθύτερη πεποίθηση της Θάτσερ. Το ποδόσφαιρο και οι φίλαθλοι έπρεπε να περάσουν από μια θεραπεία - σοκ, όπως ακριβώς και η βρετανική οικονομία.

Τι προσπάθησε να κάνει η Θάτσερ

Επιβολή της τάξης, απαρέγκλιτη τήρηση του νόμου ήταν η απάντηση της κυβέρνησης στη βία του χουλιγκανισμού. Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που επισημαίνουν πως για τη Θάτσερ αυτό που συνέβαινε στα γήπεδα της χώρας ήταν ένα ακόμη σημάδι της παρακμής στην οποία είχε παραδοθεί η Βρετανία τις τελευταίες δεκαετίες. Οι χούλιγκανς αλλά ακόμη και οι καθημερινοί φίλαθλοι ήταν ο δυνάμει εχθρός, ο εσωτερικός εχθρός που απειλεί την εύρυθμη πορεία της χώρας. Η απάντηση του θατσερισμού ήταν η αναμενόμενη: απόλυτος έλεγχος παντού.

Ο πρώτος πειραματισμός ξεκίνησε με τη Λούτον. Ο πρόεδρος της ομάδας ήταν βουλευτής των Συντηρητικών. Επέβαλε τη χρήση ταυτότητας για την είσοδο στα παιχνίδια της ομάδας και την απαγόρευση εισόδου σε φιλάθλους των υπόλοιπων ομάδων. Όπως ήταν αναμενόμενο, η Λούτον έγινε μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα η πιο μισητή ομάδα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο πειραματισμός όμως είχε ανοίξει την όρεξη των θατσερικών. Με ένα νομοσχέδιο δρακόντειου χαρακτήρα, η Θάτσερ πρότεινε την χρήση ταυτότητας για είσοδο σε όλα τα γήπεδα επί ποινή φυλάκισης. 

Και πάλι όπως ήταν αναμενόμενο, αυτοί που έφταιγαν για τα προβλήματα ήταν οι φίλαθλοι, όχι οι θεσμοί ή οι απαρχαιωμένες υποδομές. Η τραγωδία του Χίλσμπορο το έδειξε αυτό με τον πλέον φρικτό τρόπο. Και παράλληλα έδειξε ποια ήταν η συστημική συμπεριφορά της αστυνομίας (με τις ευλογίες της κυβέρνησης) απέναντι στους φιλάθλους. Ουσιαστικά αντιμετωπίζονταν ως δυνάμει εγκληματίες, ως ταραξίες που πρέπει να τις «φάνε» για να ταπεινωθούν.

Η Θάτσερ εν τέλει δεν προχώρησε στο φρικτό νομοθέτημά της. Η «Σιδηρά Κυρία» ηττήθηκε από την ίδια την πραγματικότητα. Η κληρονομιά της στο ποδόσφαιρο όμως δεν είναι απλώς αμφιλεγόμενη. Είναι ένα μάθημα πιο σωστά. Ο θατσερισμός επιχείρησε με ημίμετρα (ή ανούσια μέτρα) να διορθώσει ένα πρόβλημα με βαθιές ρίζες. Προσπάθησε να μεταθέσει την ευθύνη και να την ρίξει ολοκληρωτικά στους φιλάθλους. Προσπάθησε να εξαφανίσει το πρόβλημα, όχι να το λύσει. Είναι σαν να λέμε πως για τα προβλήματα του ποδοσφαίρου, φταίει το ίδιο το ποδόσφαιρο. 

Η Θάτσερ εκπαραθυρώθηκε από την εξουσία το 1990. Ορισμένες νομοθετικές ρυθμίσεις διατηρήθηκαν και ενισχύθηκαν. Στα γήπεδα μπήκαν κάμερες, τα συστήματα ασφαλείας αναβαθμίστηκαν και η δημιουργία της Premier League με τη συνεπακόλουθη αύξηση στις τιμές των εισιτηρίων άλλαξαν το πλαίσιο. Ο χουλιγκανισμός περιορίστηκε αλλά δεν εξαφανίστηκε. Ατόνησε με τα χρόνια και τα όποια περιστατικά είναι πλέον σχετικά μεμονωμένα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η βία έφυγε από τα γήπεδα αλλά μεταφέρθηκε σε διαφορετικά σημεία της κοινωνικής ζωής.

Το συντηρητικό αφήγημα πάντως κατέρρευσε παταγωδώς και όσοι επικαλούνται την ποδοσφαιρική κληρονομιά του θατσερισμού για να λύσουν το πρόβλημα της οπαδικής βίας θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί. Και θα πρέπει να θυμούνται αυτό που η Θάτσερ δεν κατάφερε να καταλάβει. Τα προβλήματα χρειάζονται κατανόηση για να λυθούν, όχι επιβολή, όχι επιφανειακά μέτρα, όχι ανούσιους αποκλεισμούς. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.