Όλα όσα πρέπει να ξέρουμε για τη μηνιγγίτιδα, τη νόσο φόβητρο για κάθε οικογένεια

Από όλες τις λοιμώξεις, η μηνιγγίτιδα είναι αυτή που αποτελεί φόβητρο για τους γονείς, καθώς η εξέλιξη της είναι ραγδαία και αφήνει μικρό «παράθυρο» παρέμβασης όπως λένε οι επιστήμονες, καθώς μέσα σε 24 ώρες ή και μικρότερο χρονικό διάστημα ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει σοβαρή επιδείνωση και να χρειαστεί να εισαχθεί όχι απλώς σε νοσοκομείο αλλά ακόμα και στη ΜΕΘ.

Ετησίως η μηνιγγίτιδα καταγράφει περίπου 30 κρούσματα στην Ελλάδα και συχνά έχουν καταγραφεί μικροεπιδημίες σε Πανεπιστήμια
(ειδικότερα στην Αχαϊα).

 Όπως επισημαίνει η Άρτεμις Κ. Τσίτσικα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής Ε.Κ.Π.Α., μέλος της Επιτροπής Λοιμώξεων του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), Επιστ. Υπεύθυνος της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.) στη Β΄ Παιδ. Κλινική Ε.Κ.Π.Α. -Γ.Ν.Παίδων “Π. & Α. Κυριακού” και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής (Ε.Ε.Ε.Ι), η μηνιγγίτιδα διαφέρει από τις άλλες λοιμώξεις επειδή αποτελεί αιφνίδια νόσο η οποία μπορεί να είναι απρόβλεπτη και να επιφέρει ακόμη και θάνατο μέσα σε 24 έως 48 ώρες από την αρχική εκδήλωση των συμπτωμάτων της, ακόμη και σε ένα κατά τα άλλα απόλυτα υγιές άτομο. Είναι δηλαδή καταιγιστική η εξέλιξη της και είναι μικρό σε διάρκεια το «παράθυρο» επέμβασης που έχουμε.

Διαβάστε επίσης: Ζάκυνθος: Αναστολή άσκησης καθηκόντων για την παιδίατρο

Είναι δηλαδή καταιγιστική η εξέλιξη της και είναι μικρό σε διάρκεια το «παράθυρο» επέμβασης που έχουμε.

Ωστόσο, και για εκείνους τους ασθενείς οι οποίοι θα ξεπεράσουν τον αρχικό μεγάλο κίνδυνο,  η νόσος μπορεί να προκαλέσει  μόνιμη  αναπηρία όπως απώλεια της ακοής, ακρωτηριασμό, ουλές στο δέρμα, επιληπτικές κρίσεις και σπασμούς.

Η Άρτεμις Τσίτσικα υπογραμμίζει πως το αίτιο της μικροβιακής μηνιγγίτιδας είναι ένα συνηθισμένο μικρόβιο, ο μηνιγγιτιδόκοκκος  (Neisseria meningitidis),  που προσβάλλει μόνο τους ανθρώπους και βρίσκεται στο πίσω μέρος της μύτης και του στόματος – δεν ζει ελεύθερο στο περιβάλλον.

«Φωλιάζει όπως λέμε στον ρινοφάρυγγα» λέει η ειδικός. Ο άνθρωπος αποτελεί τη μόνη πηγή μετάδοσης και το βακτήριο μεταδίδεται εύκολα από άτομο σε άτομο είτε μέσω της αναπνευστικής οδού (με σταγονίδια από βήχα, φτέρνισμα, ομιλία, φιλί), είτε με την επαφή με αναπνευστικές εκκρίσεις και σίελο (την άμεση επαφή με κουτάλι, πιρούνι, ποτήρι,οδοντόβουρτσα κ.λπ.). Γι αυτό και τα κρούσματα αφορούν πολλές φορές έφηβους, φοιτητές και νεαρούς ενήλικες, καθώς οι συνθήκες της ζωής τους, τους καθιστούν πιο ευάλωτους.

Όλοι οι άνθρωποι που έχουν το μικρόβιο στο ρινοφάρυγγα τους δεν θα νοσήσουν υποχρεωτικά! Ο ρινοφάρυγγας των περισσοτέρων ατόμων αποικίζεται σε κάποια στιγμή της ζωής τους από τον μηνιγγιτιδόκοκκο, χωρίς να εμφανίσουν συμπτώματα, είναι δηλαδή ασυμπτωματικοί φορείς. 

Τα ποσοστά φορείας είναι υψηλότερα σε πληθυσμούς εφήβων και ενηλίκων νεαρής ηλικίας. Η φορεία ενισχύεται σε συνθήκες συνωστισμού ή κλειστές κοινωνικές ομάδες, όπως οι μαθητικές ή φοιτητικές εστίες και τα στρατόπεδα. 

Γι αυτό τον λόγο σε πολλά πανεπιστήμια του εξωτερικού, ο εμβολιασμός των φοιτητών αποτελεί προϋπόθεση για την φοίτηση, καθώς στο παρελθόν είχαν ξεσπάσει επιδημίες μηνιγγίτιδας σε πανεπιστημιακούς κοιτώνες.

Τα βρέφη και τα νήπια σε μεγαλύτερο κίνδυνο για μηνιγγίτιδα Β

Σχετικά με την επιδημιολογία της νόσου, η γεωγραφική κατανομή συνεχώς μεταβάλλεται, καθιστώντας την αρκετά απρόβλεπτη. Στην Ευρώπη κυριαρχούν οι οροομάδες Β & C, με τον τύπο Β να αποτελεί την πιο επικίνδυνη ομάδα.

Η νόσος Β ξεκινά με άτυπα συμπτώματα και εξελίσσεται ραγδαία, με σοβαρές επιπλοκές και μοιραία εξέλιξη (θάνατο) για το 10% των ασθενών, με τα βρέφη και τα νήπια κάτω των 4 ετών να βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο – λόγω της ανωριμότητας του ανοσολογικού συστήματος, ενώ ακολουθεί η ομάδα των εφήβων 14-19 ετών.

Διαβάστε επίσης: Διασωληνωμένος 22χρονος με μηνιγγίτιδα - Μεταφέρθηκε εσπευσμένα από τον Πύργο στην Αθήνα

Ο τρόπος ζωής των νέων (συγχρωτισμός σε χώρους ψυχαγωγίας, συμβίωση σε εστίες και χρήση κοινόχρηστων χώρων, ταξιδιών σε χώρες που υπάρχει υψηλή επίπτωση, συμπεριφορές υψηλού κινδύνου) τους καθιστά ευάλωτους.  Οι νέοι είναι επίσης φορείς
του μικροβίου σε ποσοστό που αγγίζει το 10% και μπορούν να το μεταδώσουν σε ευάλωτες ομάδες όπως τα βρέφη και οι υπερήλικες οι οποίοι μπορεί να νοσήσουν. Γι αυτό δεν πρέπει ποτέ να καθαρίζουμε μια πιπίλα βρέφους που έπεσε στο πάτωμα, βάζοντάς την στο στόμα μας (ως γονείς).

Η μηνιγγίτιδα θέλει πιο στενή επαφή για να «κολλήσουμε», από την γρίπη

Για να «κολλήσουμε» μηνιγγίτιδα πρέπει πραγματικά να έρθουμε κοντά στον άλλον. Η μετάδοση του μηνιγγιτιδόκοκκου γίνεται μόνο μέσω του αέρα ή με άμεση επαφή, δηλαδή με το φτάρνισμα, το βήχα ή το φιλί. Κάτω από ορισμένες συνθήκες, οι οποίες δεν έχουν εξακριβωθεί πλήρως, ο μηνιγγιτιδόκοκκος είναι δυνατόν να «ξεπεράσει» την άμυνα του οργανισμού και να προκαλέσει προβλήματα.

Συνολικά, η μηνιγγίτιδα «κολλάει» πιο δύσκολα από ό,τι η γρίπη.

Συμπτώματα της νόσου

O μηνιγγιτιδόκοκκος είναι το κυριότερο αίτιο της μηνιγγίτιδας, δηλαδή της φλεγμονής στις εσωτερικές προστατευτικές μεμβράνες του εγκεφάλου στα μικρά παιδιά και τους εφήβους. 

Τα συμπτώματα της μηνιγγίτιδας περιλαμβάνουν πονοκέφαλο, πυρετό, ζαλάδα ή σύγχυση και πόνο στις αρθρώσεις και πιο ειδικά η δυσκαμψία του αυχένα. Επίσης, υπνηλία, φωτοφοβία και το χαρακτηριστικό εξάνθημα «κόκκινων κηλίδων». Τα παιδιά όταν νοσούν με μηνιγγίτιδα παρουσιάζουν μια εικόνα κατατονικού ανθρώπου που δεν την βλέπεις στις άλλες λοιμώξεις.

Η απειλή της βακτηριακής σηψαιμίας

Η μηνιγγίτιδα μπορεί να είναι πολύ σοβαρή και να απειλήσει τη ζωή όταν το μικρόβιο εισέρχεται και κυκλοφορεί στο αίμα οπότε προκαλεί βακτηριακή σηψαιμία ή προκαλεί μεγάλη εγκεφαλική βλάβη και απώλεια συνείδησης (δηλαδή ο ασθενής πέφτει σεκώμα).

Αυτό που χαρακτηρίζει την μηνιγγίτιδα είναι ότι ενώ οι αρχικές εκδηλώσεις συνήθως μοιάζουν με αυτές των απλών ιώσεων, η εξέλιξή της μπορεί να είναι πολύ- πολύ γρήγορη και να οδηγήσει ακόμη και σε θάνατο σε 24 έως 48 ώρες! Αν και δεν είναι πολύ συχνή, είναι επικίνδυνη και ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων μπορεί να έχουν μόνιμες βλάβες και επιπτώσεις.

Πρόληψη με εμβόλια

Στη χώρα μας κυκλοφορούν εμβόλια για τους περισσότερους τύπους μηνιγγιτιδόκοκκου που συναντάμε, τετραδύναμα για τις οροομάδες Α,C,W135,Υ και δύο εμβόλια για την οροομάδα B, που είναι η πιο επικίνδυνη. Τα εμβόλια αυτά είναι ασφαλή και αποτελεσματικά, χωρίς σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Με βάση τα επιδημιολογικά στοιχεία στην Ελλάδα, η οροομάδα Β, τα τελευταία χρόνια είναι η πιο συχνή στα μωρά και τους εφήβους.

Ωστόσο, εάν κάποιος εμβολιαστεί και με τις δυο κατηγορίες των εμβολίων καλύπτεται για όλους τους τύπους μηνιγγίτιδας που υπάρχουν στη χώρα μας. Ο εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την εφηβεία λόγω της ευκολότερης μετάδοσης του μικροβίου μεταξύ των μελών της παρέας, των συχνών ταξιδιών και των στενών σχέσεων που μπορεί να προκύψουν.

Η ανάπτυξη εμβολίων έναντι της οροομάδας Β υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα λόγω της μεγάλης μεταλλαξιογόνου ικανότητας του μικροβίου. Ως αποτέλεσμα η ερευνητική δραστηριότητα στράφηκε στα  πρωτεϊνικά αντιγόνα επιφανείας τουμηνιγγιτιδοκόκκου,  με στόχο να καλυφθεί η ανοσοποικιλότητα. 

Τα εμβόλια για την ομάδα Β περιλαμβάνονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών ως σύσταση και αποζημιώνονται για τις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού που είναι τα βρέφη και νήπια με ανοσοκαταστολή και υποκείμενα νοσήματα και γενικά τα βρέφη και νήπια έως 2 ετών. Κάποια εμβόλια μπορεί να αποζημιώνονται μόνο για εκείνους που κινδυνεύουν περισσότερο, λόγω οικονομικού κόστους.

Αυτό ωστόσο δεν αποδυναμώνει την σημασία της σύστασης φια μεγαλύτερη μερίδα πληθυσμού, επισημαίνει η ειδικός.

Συγκεκριμένα υπάρχουν δύο εμβόλια κατά την  μηνιγγίτιδας Β για εφήβους (το Bexsero και το Trumemba) και δεδομένου ότι η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος έχει ως συχνότερες εκδηλώσεις τις βαριές κλινικές μορφές της μηνιγγίτιδας ή/και της σηψαιμίας, το ατομικό όφελος είναι αδιαμφισβήτητο για το γενικό πληθυσμό των εφήβων και συνεπώς είναι καλό να εμβολιαστούν όσο το δυνατόν περισσότεροι έφηβοι μετά από συνεννόηση γονέων και παιδιάτρων.

Μέτρα πρόληψης σε περίπτωση κρούσματος

Τα μέτρα πρόληψης σε περίπτωση κρούσματος (που ακόμη καταγράφονται, καθώς η εμβολιαστική κάλυψη στους εφήβους είναι σχετικά χαμηλή) περιλαμβάνουν καλό αερισμό των χώρων, σχολαστικό πλύσιμο των χεριών, απομόνωση του ασθενούς έως και 48 ώρεςμετά την έναρξη θεραπείας, χρήση μάσκας σε ιατρούς και νοσηλευτές και χορήγηση αντιβίωσης στα άτομα που ήρθαν σε στενή επαφή με τον άρρωστο (γονείς,αδέλφια, παιδιά στο σχολείο), δηλαδή χημειοπροφύλαξη όπως και προληπτικό εμβολιασμό.

Δεν συνιστάται κλείσιμο των σχολείων και απολύμανση των χώρων, καθώς το μικρόβιο επιβιώνει για ελάχιστο χρόνο στο εξωτερικό περιβάλλον. Παρά την επιμονή των ειδικών, το τελευταίο μέτρο συνεχίζεται να εφαρμόζεται στη χώρα μας, ίσως λόγω κακή πληροφόρησης. Επίσης, δυστυχώς, η γνώση των περισσότερων εφήβων και γονέων για τη νόσο, τα διαθέσιμα προληπτικά εμβόλια και τα υπολοιπα μέτρ πρόληψης δεν είναι επαρκή, όπως διαπιστώθηκε σε μελέτη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας (Μ.Ε.Υ.).

Αυτό το άρθρο στο Reader δεν παρέχει ιατρικές συμβουλές και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη γνωμάτευση ενός ιατρού. Για οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας έχετε, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε κάποιο επαγγελματία υγείας.