Πώς αντιμετωπίζουμε τις τοξικές φήμες στα χρόνια των social media

Οι φήμες έχουν την δυνατότητα να εξαπλώνονται γρήγορα και να δημιουργούν εντυπώσεις που απειλούν να αλλοιώσουν την πραγματικότητα. Όπως φάνηκε και από την πρόσφατη δικαστική περιπέτεια της Μπριζίτ Μακρόν, συζύγου του προέδρου της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, μια φήμη μπορεί να αποκτήσει γρήγορα τοξικές διαστάσεις ακόμα και αν είναι εκ προοιμίου αιρετική, ακραία ή μισαλλόδοξη. Πρόσφατα η Μπριζίτ Μακρόν πήγε στο δικαστήριο για να αντικρούσει την κατηγορία μιας Αμερικανίδας influencer πως γεννήθηκε άνδρας αντί για γυναίκα.

Διαβάστε ακόμη: Μπριζίτ Μακρόν: Φυλάκιση με αναστολή σε 10 άτομα για διαδικτυακό bullying της πρώτης κυρίας

Η δίκη ολοκληρώθηκε, η Μπριζίτ Μακρόν κέρδισε αλλά πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να διαλύσουμε μια φήμη, ψεύτικη ή αληθινή όταν μπορούν να την αναπαράγουν μέσα σε δευτερόλεπτα, εκατομμύρια ακόλουθοι στο Tik Tok, το Facebook (Meta) και το Instagram; Γι αυτό, συζητάμε με τον ψυχίατρο- ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Οικονόμου αν πρέπει να απαντάμε στις φήμες ή να δείχνουμε «ανωτερότητα» παραμένοντας σιωπηλοί και πώς να χειριζόμαστε τέτοιες καταστάσεις.

- Υπήρχε παλιά η άποψη ότι «όταν κυκλοφορούν άσχημες φήμες, το καλύτερο είναι να μη δίνουμε σημασία». Άραγε ισχύει αυτό ακόμα στην εποχή των social media;

«Η αδιαφορία παλαιότερα λειτουργούσε, γιατί οι φήμες διαδίδονταν αργά και σε περιορισμένο κύκλο. Σήμερα, με τα social media, η ταχύτητα είναι εκρηκτική, μια αναληθής πληροφορία μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να φτάσει σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και να προκαλέσει πραγματική ζημιά. Όσο πιο γρήγορα διαδίδεται κάτι, τόσο δυσκολότερα ανατρέπεται. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε όλες τις φήμες με τον ίδιο τρόπο, χρειάζεται ψυχραιμία αλλά και έγκαιρη, στοχευμένη αντίδραση».

- Δηλαδή, τι πρέπει να κάνουμε; Να κυνηγάμε τις φήμες; Να «χτυπάμε το κακό στη ρίζα του»;

«Εξαρτάται. Όταν η ανακριβής πληροφορία είναι μικρής εμβέλειας, κακόβουλη αλλά χωρίς αντίκτυπο, η σιωπή μπορεί πράγματι να τη σβήσει. Όταν όμως αγγίζει την τιμή, την αξιοπιστία ή τη φήμη ενός ανθρώπου σε βαθμό που μπορεί να τον βλάψει επαγγελματικά ή κοινωνικά, τότε η σιωπή ισοδυναμεί με ανοχή. Εκεί χρειάζεται ψύχραιμη αλλά καθαρή διάψευση με τεκμήρια, όχι με οργή. Το "πολεμάμε" δεν σημαίνει κραυγάζουμε, σημαίνει απαντούμε τεκμηριωμένα και με αξιοπρέπεια.

 

- Γιατί όμως οι φήμες εξαπλώνονται τόσο εύκολα στα social media και στην εποχή της κοινωνικής δικτύωσης;

«Γιατί τα social media λειτουργούν με βάση το συναίσθημα όχι την αλήθεια. Μια φήμη με θυμό, ειρωνεία ή σκάνδαλο "πουλάει" περισσότερο, άρα ο αλγόριθμος την προωθεί. Οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να μοιραστούν κάτι "ενδιαφέρον", και έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουν, γίνονται φορείς παραπληροφόρησης. Στην εποχή της εικόνας, η φήμη αποκτά σχεδόν υλική υπόσταση — και συχνά επιβιώνει ακόμη κι όταν έχει διαψευστεί».

- Ποια είναι η ψυχολογική επίδραση της φήμης, που εξαπλώνεται σε αυτόν ο οποίος στοχοποιείται;

«Οι συνέπειες είναι σοβαρές. Η στοχοποίηση μέσω φημών προκαλεί άγχος, θυμό, ντροπή, ακόμα και κρίσεις πανικού. Το άτομο βιώνει απώλεια ελέγχου και κοινωνική απομόνωση αισθάνεται ότι χάνει το δικαίωμα να ορίζει το ποιος είναι. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι μια διαρκής φήμη μπορεί να έχει παρόμοια ψυχολογικά αποτελέσματα με τον εκφοβισμό: τραυματίζει την αυτοεικόνα και τη σχέση εμπιστοσύνης με το περιβάλλον».

- Ποια είναι η συμβουλή των ειδικών προς κάποιον που γίνεται στόχος κακόβουλων φημών;

«Πρώτον, να μη βιαστεί να απαντήσει υπό το κράτος θυμού. Να συλλέξει στοιχεία, να αξιολογήσει το μέγεθος και τον αντίκτυπο. Αν η είναι σοβαρή, να απαντήσει καθαρά, με αποδείξεις και ήρεμο λόγο. Αν είναι μικρή, να την αγνοήσει. Και σε κάθε περίπτωση, να μη μείνει μόνος να ζητήσει υποστήριξη από έμπιστους ανθρώπους, συνεργάτες ή ειδικούς. Η ψυχραιμία, η συνέπεια και η διαφάνεια είναι πάντα η καλύτερη "άμυνα"».

- Υπάρχει άραγε όριο ανάμεσα στην ανωτερότητα και στην αδιαφορία;

«Η ανωτερότητα δεν είναι σιωπή είναι αυτοέλεγχος. Το να μην παρασύρεσαι όμως από τη λάσπη δεν σημαίνει ότι δεν την αποδέχεσαι. Η δύναμη είναι να απαντάς με αξιοπρέπεια, όταν χρειάζεται και να μην επιτρέπεις η φήμη να γίνει η αφήγηση της ζωής σου. Ο έλεγχος του λόγου και της στάσης μας είναι αυτός που, τελικά, αποκαθιστά την αλήθεια».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.