Αναφιώτικα: Η ιστορία της «αυθαίρετης» συνοικίας κάτω από την Ακρόπολη

Τα Αναφιώτικα είναι ίσως η πιο πολυφωτογραφισμένη περιοχή της Αθήνας. Στη σκιά της Ακρόπολης, με τον «αέρα» νησιού που της έδωσαν οι δημιουργοί της, προσελκύει διαρκώς τουρίστες και κατοίκους της πόλης. Ωστόσο, η ιστορία τους αποτελεί ένα πολεοδομικό παράδοξο: είναι το αποτέλεσμα της εσωτερικής μετανάστευσης και της ανάγκης για επιβίωση των κορυφαίων τεχνιτών της πέτρας κατά τον 19ο αιώνα.

Ενώ η Αθήνα μεταμορφωνόταν σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, μια ομάδα νησιωτών έχτιζε παράνομα τη δική της «αποικία» σε μια περιοχή όπου η δόμηση ήταν αυστηρά απαγορευμένη.

Διαβάστε ακόμη: Η χαμένη γειτονιά κάτω από την Ακρόπολη - Κατεδαφίστηκε λόγω αρχαίων

Πώς χτίστηκαν τα «αυθαίρετα» Αναφιώτικα

Η αρχή έγινε τη δεκαετία του 1840. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, δύο εργάτες από την Ανάφη, ο ξυλουργός Γεώργιος Δαμίγος και ο κτίστης Μάρκος Σιγάλας, θεωρούνται οι πρώτοι οικιστές. Οι δύο άνδρες εργάζονταν κατά τη διάρκεια της ημέρας στην ανέγερση των Ανακτόρων του Όθωνα (τη σημερινή Βουλή).

Οι εργάτες από την Ανάφη, οι οποίοι είχαν έρθει στην πρωτεύουσα αναζητώντας εργασία, αδυνατούσαν να βρουν στέγη λόγω της υπερτίμησης των οικοπέδων. Έτσι, αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν τον «τυφλό» χώρο στη βορειοανατολική πλευρά του ιερού βράχου. Η επιλογή της τοποθεσίας δεν ήταν τυχαία. Η απότομη κλίση του εδάφους καθιστούσε το σημείο δύσβατο για τις αστυνομικές περιπολίες της εποχής, ενώ η γειτνίαση με τον χώρο εργασίας τους ήταν καθοριστική.

Διαβάστε ακόμη: Αλεξάνδρας και Κηφισίας: Η χαμένη έπαυλη και ο «περίεργος» ναός που δεν ανατινάχθηκε

Η τεχνική της «αστραπιαίας» δόμησης

Οι έμπειροι χτίστες δούλευαν με τέτοια ταχύτητα, που δεν έγιναν αντιληπτοί παρά μόνο όταν ολοκλήρωσαν το έργο τους. Οι Αναφιώτες μετέφεραν στην Αθήνα τη δική τους τεχνική, ακολουθώντας την αρχιτεκτονική των Κυκλάδων. Για να αποφύγουν τη σύλληψη και την άμεση κατεδάφιση, οι εργασίες γίνονταν αποκλειστικά υπό το φως των πυρσών κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Το παράδειγμα των δύο πρώτων εργατών ακολούθησαν γρήγορα και άλλοι συντοπίτες τους. Τα σπίτια πολλαπλασιάστηκαν και μέσα σε μικρό διάστημα δημιουργήθηκε μια ολόκληρη συνοικία. Εξαρχής, τα Αναφιώτικα είχαν ως όριο τις εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου του Βράχου και του Αγίου Συμεών, οι οποίες ανακατασκευάστηκαν από τους ίδιους τους κατοίκους.

Δείτε ΕΔΩ το ντοκιμαντέρ από το Αρχείο της ΕΡΤ

Μία «Ανάφη» στην Αθήνα

Μετά το 1860, η μετακίνηση τεχνιτών από τις Κυκλάδες αυξήθηκε, και μαζί της επεκτάθηκε και ο οικισμός. Οι δρόμοι παρέμειναν στενοί και δαιδαλώδεις. Η διάταξη των σπιτιών επέτρεπε στους κατοίκους να επικοινωνούν ακόμη και από τις ταράτσες, δημιουργώντας ένα δίκτυο αλληλεγγύης που τους προσέφερε ασφάλεια απέναντι στις προσπάθειες του κράτους να τους εκδιώξει.

Διαβάστε ακόμη: Το παλιότερο σπίτι της Αθήνας βρίσκεται στην Πλάκα και είναι 300 ετών!

Φυσικά, η παρανομία έγινε γρήγορα αντιληπτή και υπήρξαν έντονες διαμαρτυρίες, ιδίως από κατοίκους του γειτονικού Ριζοκάστρου. Ωστόσο, η πολιτική αναταραχή της περιόδου έδωσε χρόνο στους Αναφιώτες, ενώ «σύμμαχός» τους στάθηκε η εξαιρετική τεχνική τους κατάρτιση, την οποία είχε ανάγκη η πόλη για τα δημόσια έργα της.

Τα Αναφιώτικα στο πέρασμα των χρόνων

Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα Αναφιώτικα είχαν πλέον εδραιωθεί στη συνείδηση των Αθηναίων. Μετά το 1922, η συνοικία φιλοξένησε και προσφυγικές οικογένειες, γεγονός που ενίσχυσε τον λαϊκό της χαρακτήρα.

Διαβάστε ακόμη: Τι ήταν και τι απέγινε ο Φραγκικός Πύργος στην Ακρόπολη

Η πρώτη μεγάλη αλλαγή ήρθε τη δεκαετία του 1950, όταν τμήμα της συνοικίας κατεδαφίστηκε στο πλαίσιο αρχαιολογικών ανασκαφών. Αργότερα, τη δεκαετία του 1980, απαλλοτριώθηκε περίπου το 1/3 της συνοικίας από το Υπουργείο Πολιτισμού, ώστε να αποκαλυφθεί ο αρχαίος Περίπατος. Σήμερα, η περιοχή είναι πλήρως αναβαθμισμένη και τα 45 εναπομείναντα οικήματα έχουν κηρυχθεί διατηρητέα, αποτελώντας ζωντανό μνημείο της αθηναϊκής ιστορίας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.