Η επόμενη μέρα στη Μέση Ανατολή: Τι γνωρίζουμε για τη συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν - Τα τρία μεγάλα ερωτηματικά

Ραγδαίες ήταν οι εξελίξεις τα ξημερώματα της Δευτέρας καθώς ΗΠΑ και Ιράν χαιρέτισαν τον άμεσο τερματισμό του πολέμου και οι δύο πλευρές αναμένεται να υπογράψουν στις 19 ιουνίου. 

Ωστόσο, τις ώρες που ακολούθησαν τις ανακοινώσεις, παρέμενε ασαφές τι ακριβώς είχε συμφωνηθεί, καθώς το τελικό κείμενο του μνημονίου κατανόησης δεν έχει δημοσιευθεί και υπάρχουν ελάχιστες λεπτομέρειες για κρίσιμα ζητήματα, όπως η πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο Λίβανος.

Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα στους New York Times ότι θα επανεκκινούσε στρατιωτικές επιθέσεις εάν η Τεχεράνη δεν κατέληγε σε πυρηνική συμφωνία με τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια ευρύτερων διαπραγματεύσεων που πρόκειται να αρχίσουν την Παρασκευή.

Συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν: Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής

Με βάση τα όσα έχουν γίνει γνωστά, τα Στενά του Ορμούζ, ο Λίβανος και το πυρηνικό πρόγραμμα φιγουράρουν στην ατζέντα της συμφωνίας, ωστόσο το πλαίσιο παραμένει ασαφές. 

Στενά του Ορμούζ

Το βράδυ της Κυριακής, ο Ντόναλντ Τραμπ, όπως επισημαίνει και ο Guardian, εμφανίστηκε κατηγορηματικός σχετικά με το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, δηλώνοντας:

«Εξουσιοδοτώ πλήρως το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και, ταυτόχρονα, εγκρίνω την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Ηνωμένων Πολιτειών. Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρέει!»

Μία ώρα αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος διευκρίνισε ότι το άνοιγμα της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού, από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, εξαρτάται από την υπογραφή συμφωνίας, που έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή, και ότι θα γίνει «για σκοπούς εκκαθάρισης ναρκών».

Καθοριστικής σημασίας είναι το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος μεσολάβησε για την ειρηνευτική συμφωνία, δεν έκανε καμία αναφορά στα Στενά του Ορμούζ στην αρχική ανακοίνωσή του. Το ιρανικό κρατικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι το συμφωνηθέν μνημόνιο κατανόησης προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών εντός 30 ημερών υπό «ιρανικές ρυθμίσεις».

Οι ΗΠΑ διαχρονικά υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε μορφή διοδίων στη ναυσιπλοΐα, όπως εκείνες που φέρεται να συζητήθηκαν με το Ομάν. είναι απαράδεκτη. Ο Τραμπ είχε δηλώσει τον προηγούμενο μήνα:

«Τα Στενά θα είναι ανοιχτά για όλους. Κανείς δεν θα τα ελέγχει.»

Οι ηγέτες του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας - η λεγόμενη ομάδα E4 - έσπευσαν επίσης να τονίσουν ότι η επαναλειτουργία των Στενών πρέπει να είναι άνευ όρων και να διασφαλίζει απεριόριστη ελευθερία ναυσιπλοΐας.

Παρά την αβεβαιότητα, οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου κατέρρευσαν τις ώρες που ακολούθησαν τις ανακοινώσεις, φτάνοντας στα χαμηλότερα επίπεδά τους από τις αρχές Μαρτίου, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Οι τιμές υποχώρησαν παρά τις προειδοποιήσεις ότι μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια για την πλήρη αποκατάσταση της ενεργειακής παραγωγής στον Κόλπο.

Διαβάστε επίσης: Αγανακτισμένος ο Τραμπ με Νετανιάχου: «Δεν έχει καμιά γ@@@ κρίση - Σε λίγες ώρες η συμφωνία»

Η επαναλειτουργία εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι μια πολύπλοκη διαδικασία, ενώ μέρος των υποδομών της περιοχής έχει υποστεί ζημιές από επιθέσεις με drones. Επιπλέον, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές θα θεωρήσουν τα Στενά αρκετά ασφαλή για διέλευση.

Λίβανος

Ένα βασικό σημείο διαφωνίας κατά τις πρώτες συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός ήταν το κατά πόσο ο Λίβανος θα συμπεριλαμβανόταν στη συμφωνία.

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί ήταν κατηγορηματικός σχετικά με το εύρος της συμφωνίας της Κυριακής, δηλώνοντας:

«Έχει κηρυχθεί μόνιμος και άμεσος τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου=»

Το ίδιο σαφής ήταν και ο μεσολαβητής Σαρίφ, ο οποίος έγραψε σε ανάρτησή του:

«Και οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.»

Ο Τραμπ, ωστόσο, δεν έκανε καμία αναφορά στον Λίβανο στις αρχικές αναρτήσεις του στο Truth Social, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό θα μπορούσε να είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από το Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν και δεν αντέδρασε άμεσα στις ειδήσεις για τη συμφωνία. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει πιθανώς και εσωτερικούς πολιτικούς λόγους να συνεχίσει τη σύγκρουση με το Ιράν και τους συμμάχους του, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Οποιαδήποτε περαιτέρω στρατιωτική δράση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Προηγούμενα σχέδια για την ανακοίνωση συμφωνίας με το Ιράν την Κυριακή ανατράπηκαν από ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό, η οποία κατέστρεψε κτίριο στα νότια προάστια της λιβανικής πρωτεύουσας, σκοτώνοντας τρεις ανθρώπους και τραυματίζοντας έξι. Ο Τραμπ δήλωσε στον ιστότοπο Axios ότι το πλήγμα «καθυστέρησε την υπογραφή για μερικές ώρες».

Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα για τις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, οι οποίες συνεχίστηκαν παρά μια ξεχωριστή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός που συχνά παραβιάζεται. Πριν από δύο εβδομάδες, ο Τραμπ φέρεται να αποκάλεσε τον Νετανιάχου «εντελώς τρελό» μετά από μια επίθεση στη Βηρυτό, προσθέτοντας:

«Θα ήσουν στη φυλακή αν δεν ήμουν εγώ.» Μετά το τελευταίο πλήγμα το Σαββατοκύριακο, φέρεται να είπε ότι ο Νετανιάχου «δεν έχει καμία κρίση».

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Με οποιαδήποτε αξιολόγηση, η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, μία από τις βασικές αιτιολογίες που επικαλέστηκε ο Τραμπ για τον πόλεμο, δεν έχει επιλυθεί με τη νέα συμφωνία.

Ο πρόεδρος επανέλαβε την Κυριακή τη δέσμευσή του ότι «το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», αλλά ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Associated Press ότι οι πυρηνικές συνομιλίες θα συνεχιστούν για τις επόμενες 60 ημέρες.

Ο ίδιος ο Τραμπ είπε στους New York Times ότι εάν η Τεχεράνη δεν καταλήξει σε πυρηνική συμφωνία, ενδέχεται να βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με αμερικανικές στρατιωτικές επιθέσεις.

Σε κοινή δήλωση με την ομάδα E4 (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία), οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν τα σχόλια του Τραμπ, προσθέτοντας:

«Είμαστε έτοιμοι να άρουμε τις σχετικές κυρώσεις ως απάντηση σε σαφή και επαληθεύσιμα βήματα του Ιράν σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα.»

Το Ιράν υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και δεν έχει δεσμευθεί δημόσια ότι θα εγκαταλείψει το εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο πιστεύεται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αμερικανικές επιδρομές πέρυσι.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει σημαντική πολιτική πίεση να πετύχει μια καλύτερη συμφωνία από εκείνη που ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία. Τότε απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015, η οποία είχε διαπραγματευθεί από τον Μπαράκ Ομπάμα και προέβλεπε άρση κυρώσεων προς το Ιράν με αντάλλαγμα περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα και διεθνείς επιθεωρήσεις.

Σε απάντηση, το Ιράν επιτάχυνε τον εμπλουτισμό ουρανίου, παράγοντας περισσότερα από 400 κιλά υλικού με καθαρότητα κοντά στα επίπεδα που απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Η τελική τύχη αυτού του ουρανίου αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα κεντρικά ζητήματα των επικείμενων ευρύτερων διαπραγματεύσεων. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε την Κυριακή ότι θα «παρακολουθεί στενά» τις επερχόμενες πυρηνικές συνομιλίες.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.