Ξημέρωσε ένας κόσμος χωρίς έλεγχο στα πυρηνικά όπλα - Φόβοι για ανεξέλεγκτη κούρσα εξοπλισμών

Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, Ρωσία και ΗΠΑ θα απολαμβάνουν πλήρους ελευθερίας για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Η λήψη της συνθήκης New START ανοίγει νέα, επικίνδυνη, σελίδα στην παγκόσμια ιστορία με τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις παγκοσμίως να μην περιορίζονται.

Η "Strategic Arms Reduction Treaty" (Συνθήκη για τη Μείωση των Στρατηγικών Όπλων) ή "New START" είχε υπογραφεί το 2010, ακολουθώντας μία σειρά από άλλες, αντίστοιχές της, που έφεραν τις υπογραφές Μόσχας και Ουάσινγκτον. Στόχος της ήταν να αποτραπεί ένας καταστροφικός πυρηνικός πόλεμος. 

Οι συμφωνίες αυτές είχαν βοηθήσει να τερματιστεί ο Ψυχρός Πόλεμος. Στο πλαίσιο αυτό, δημιουργεί ανησυχία η ανάρτηση του πρώην προέδρου της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο οποίος σχολίασε τις εξελίξεις με μία εικόνα από τη δημοφιλή σειρά "Game of Thrones" με τη φράση "Winter is coming" (έρχεται ο χειμώνας). 

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, σχολίασε πως η λήξη της και η μη σύναψη νέου κειμένου συμφωνίας, αποτελεί μία «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», και κάλεσε τις δύο δυνάμεις να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς καθυστερήσεις. 

Στο κείμενο της "New START" αναφερόταν, μεταξύ άλλων, πως κάθε μέρος θα έπρεπε να περιορίσει τον αριθμό των αναπτυγμένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών σε 1.500, αλλά και να παρέχει ενημέρωση για το πρόγραμμά της - μερικώς φυσικά - και να δέχεται επιτόπιες επιθεωρήσεις. 

Λόγω αυτού, ο Γκουτέρες προειδοποίησε πως «είμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς δεσμευτικά όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια» στις χώρες που κατέχουν «τη συντριπτική πλειοψηφία του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων».

Κάλεσε τα δύο κράτη να «επαναφέρουν και να δημιουργήσουν ένα καθεστώς ελέγχου των όπλων κατάλληλο για ένα ταχέως εξελισσόμενο πλαίσιο», καθώς «ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες».

Φόβοι για ανεξέλεγκτη κούρσα εξοπλισμών

Η πρώτη συνθήκη υπό την ονομασία Start, υπεγράφη το 1991 μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης και απαγόρευε στις χώρες να αναπτύξουν περισσότερες από 6.000 πυρηνικές κεφαλές. 

Τη διαδέχθηκε η New Start, το 2010. Υπεγράφη στην Πράγα από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία (πλέον) και ειδικότερα από τον τότε Αμερικανό πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα, και τον Ρώσο ομόλογό του, Ντμίτρι Μεντβέντεφ.

Εκείνη την περίοδο, οι σχέσεις μεταξύ των δύο μερών είχαν περάσει σε μία φάση «επανεκκίνησης» και η συμφωνία είχε επικυρώσει την καλή τους θέληση.

Το κείμενο της συνθήκης αναφέρει ότι μπορεί να παραταθεί μόνο μία φορά, και αυτό έχει ήδη συμβεί - το 2021, αμέσως μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Τζο Μπάιντεν. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, πρότεινε η κάθε πλευρά να συμφωνήσει, ανεπίσημα, να τηρήσει τα όρια των πυρηνικών κεφαλών για ένα ακόμη έτος. Μέχρι την Τετάρτη (04/02), την τελευταία ημέρα της συνθήκης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν είχε απαντήσει.

Στις ΗΠΑ, οι απόψεις διίστανται σχετικά με το αν ο Τραμπ έπρεπε να το είχε αποδεχτεί. Σύμφωνα με το Reuters, όσοι είναι υπέρ αναφέρουν πως θα είχε επιδείξει πολιτική βούληση και θα απέφευγε τη νέα κούρσα εξοπλισμών. Άλλοι, πάλι, κρίνουν πως η χώρα έπρεπε να αποδεσμευτεί από τους περιορισμούς και να αναπτύξει το οπλοστάσιό της με γνώμονα και την σημαντική ανάπτυξη του κινεζικού πυρηνικού προγράμματος.

Σημειώνεται πως η Μόσχα είχε «παγώσει» τη συμφωνία τα τελευταία τρία χρόνια λόγω της στήριξης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ουκρανία, μετά τη ρωσική εισβολή. Αλλά, πιστεύεται, ότι τηρούσε τους όρους. 

Οι υποστηρικτές του ελέγχου των όπλων φοβούνται ότι οι τωρινές εξελίξεις αυξάνουν τον πυρηνικό κίνδυνο, ειδικά σε μια εποχή αυξημένης διεθνούς έντασης λόγω των πολέμων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Οι ειδικοί λένε ότι η αξία των πυρηνικών συνθηκών δεν έγκειται μόνο στον καθορισμό αριθμητικών ορίων, αλλά και στη δημιουργία ενός σταθερού, διαφανούς πλαισίου για την αποτροπή της ανεξέλεγκτης κούρσας εξοπλισμών.

Πλην όλων των άλλων, η συμφωνία εξασφάλιζε πως οι δύο χώρες γνώριζαν τις προθέσεις της άλλης, άρα θα ήταν δύσκολη μία ασυνεννοησία που θα οδηγούσε σε καταστροφή, παγκόσμιας εμβέλειας. 

Την ανησυχία των ειδικών εντείνει, πως έχουν ήδη ακυρωθεί κι άλλες μακροχρόνιες στρατιωτικές συμφωνίες. Πρόκειται για τις:

• Συμφωνία για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μεσαίου Βεληνεκούς, η οποία σε μεγάλο βαθμό απέκλεισε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων μικρότερου βεληνεκούς εντός της Ευρώπης.
• Συνθήκη για τους Ανοικτούς Ουρανούς, η οποία επέτρεπε στα συμβαλλόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Ρωσίας, να πραγματοποιούν άοπλες αναγνωριστικές πτήσεις πάνω από το έδαφος του άλλου για την παρακολούθηση των στρατιωτικών δυνάμεων.
• Συνθήκη για τις Συμβατικές Ένοπλες Δυνάμεις στην Ευρώπη, η οποία περιόρισε τον αριθμό των αρμάτων μάχης, των στρατευμάτων και των συστημάτων πυροβολικού που μπορούσαν να αναπτύξουν τόσο η Ρωσία όσο και οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ εντός της Ευρώπης.

Νέα συμφωνία με περισσότερους συμμετέχοντες

Ο πρώην επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων της Βρετανίας, Ναύαρχος Σερ Τόνι Ράντακιν, προειδοποίησε ότι η αρχιτεκτονική και τα πλαίσια που βοήθησαν να διατηρηθεί ο κόσμος ασφαλής «τώρα κινδυνεύουν να καταρρεύσουν».

Ανώτερος σύμβουλος του Πούτιν, σημείωσε πως η χώρα του θα κινηθεί «με μέτρο και υπευθυνότητα» σε περίπτωση που λήξει η συμφωνία, χωρίς προοπτική για υπογραφή νέας. Η δήλωσή του αυτή έγινε προ ημερών. 

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών, επεσήμανε πως μετά το τέλος της New START, κάθε συμβαλλόμενο μέρος θα έχει τη δυνατότητα να πάρει τις δικές της αποφάσεις αφού δεν δεσμεύεται από τίποτα. Το ΥΠΕΞ, δεσμεύτηκε πως θα υπάρξει «υπευθυνότητα και ισορροπία», αλλά επέμεινε πως η Μόσχα «είναι έτοιμη να λάβει αποφασιστικά στρατιωτικά - τεχνικά μέτρα για να αντιμετωπίσει πιθανές επιπρόσθετες απειλές στην εθνική της ασφάλεια». 

Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ είχε εμφανίσει αδιάφορος για τις εξελίξεις. «Εάν λήξει, έληξε. Θα φτιάξουμε μία καλύτερη συμφωνία». 

Σύμφωνα με το BBC, η Ουάσινγκτον θεωρεί πως μία μελλοντική συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και την Κίνα, η οποία έχει κάνει άλματα στον τομέα. 

Σύμφωνος εμφανίστηκε και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, ο οποίος είπε την Πέμπτη (05/02), πως «θα πρέπει να συμπεριληφθεί η Κίνα». 

Από πλευράς της, η Ρωσία επιμένει, εδώ και αρκετό διάστημα, για ανάγκη συμπερίληψης και Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου.

Ειδικοί κρίνουν πως η υπογραφή νέας συμφωνίας θα είναι μία μακρά και δύσκολη διαδικασία. Μια διάδοχη συνθήκη, πιθανότατα, θα πρέπει να συμπεριλάβει και τα νέα πυρηνικά που αναπτύσσονται. 

Ποιες χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα

Επιζώντες από την ατομική βόμβα, προειδοποιούν ότι ο κόσμος κινείται προς επικίνδυνα μονοπάτια, μην αποκλείοντας και τον πυρηνικό πόλεμο.

Ο συμπρόεδρος της οργάνωσης Nihon Hidankyo, στην οποία συμμετέχουν επιζώντες του αμερικανικού βομβαρδισμού τον Αύγουστο του 1945 στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, εκτίμησε ότι ο κόσμος δεν έχει αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης και τόνισε: «Με δεδομένη την τρέχουσα κατάσταση έχω την αίσθηση ότι σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον θα έχουμε πραγματικά έναν πυρηνικό πόλεμο και ότι οδεύουμε προς την καταστροφή».

Οι χώρες με ενεργό πυρηνικό πρόγραμμα και παραγωγή κεφαλών είναι οι εξής:

• Ρωσία
• ΗΠΑ
• Κίνα
• Γαλλία
• Ηνωμένο Βασίλειο
• Ινδία
• Πακιστάν
• Ισραήλ
• Βόρεια Κορέα

Στην παρακάτω εικόνα του BBC, παρέχεται - κατ΄εκτίμηση - μία εικόνα του πυρηνικού οπλοστασίου κάθε χώρας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.