Αναστάσιος Πολυζωίδης, ο δικαστής που αρνήθηκε να στείλει στην γκιλοτίνα τον Κολοκοτρώνη

Στη χώρα που λίγο έλειψε να στείλει στην γκιλοτίνα τον αρχιστράτηγο του απελευθερωτικού αγώνα και έναν από τους σπουδαιότερους πολέμαρχους του, το να παθαίνει ένας δικαστής μόνος και ξεχασμένος απ' όλους είναι κάτι που, δυστυχώς, δεν προκαλεί και κάποια ιδιαίτερη εντύπωση.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι πως αυτός ο δικαστής δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε δικαστής. Ήταν ένα σύμβολο της Δικαιοσύνης.

Ο Αναστάσιος Πολυζωίδης ήταν ο άνθρωπος που εναντιώθηκε σε ένα ολόκληρο σύστημα που ήθελε τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη χωρίς κεφάλι. Όρθωσε το ανάστημά του και προτίμησε να καταλήξει ο ίδιος στη φυλακή από το να υπογράψει τη θανατική καταδίκη του Γέρου του Μοριά.

Ο συντάκτης της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Ελλάδας

Στις 20 Φεβρουαρίου του 1802 στο Μελένικο της βορειοανατολικής Μακεδονίας γεννήθηκε ο Αναστάσιος Πολυζωίδης. Με σημερινούς όρους θα λέγαμε πως ο Αναστάσιος ήταν ένα παιδί – θαύμα το οποίο ξεχώρισε για το πόσο έξυπνος ήταν.

Λάτρευε το σχολείο και διάβαζε με τις ώρες. Αυτό το είχαν προσέξει όλοι στο οικογενειακό του περιβάλλον και αποφάσισαν να τους δώσουν όσα περισσότερα εφόδια μπορούσαν προκειμένου να πετύχει στη ζωή του.

Όταν ο Αναστάσιος έγινε 14 ετών ο πατέρας του τον έστειλε στις Σέρρες προκειμένου να φοιτήσει στη Σχολή των Σερρών, όπου την εποχή εκείνη ήταν Σχολάρχης ο Εδεσσαίος λόγιος Μηνάς Μηνωίδης. 

Δύο χρόνια αργότερα, όταν ο πατέρας του Αναστάσιου Πολυζωίδη πέθανε, οι συγγενείς και οι οικογενειακοί φίλοι του δεν άφησαν τον πολλά υποσχόμενο έφηβο στην τύχη του. Όλοι μαζί συγκέντρωσαν χρήματα και τον έστειλαν για σπουδές (νομικά, ιστορία, κοινωνικές επιστήμες) πρώτα στη Βιέννη και στη συνέχεια στο Βερολίνο.

Οι σπουδές του τερματίστηκαν απότομα, όμως, όταν πίσω στην Ελλάδα άναψε η φλόγα της Επανάστασης. Ο Πολυζωίδης βρέθηκε από το Βερολίνο στην Τεργέστη και από εκεί στο Μεσολόγγι όπου γνώρισε και συνεργάστηκε στενά με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Οι επαναστατημένοι Έλληνες αντιλήφθηκαν αμέσως πως θα έπρεπε να εκμεταλλευτούν τις γνώσεις, τη μόρφωση και την εξυπνάδα του Πολυζωίδη και τον τοποθέτησαν στη θέση του γραμματέα στο Εκτελεστικό, στο ένα από τα δυο σώματα που συστήθηκαν μέσα στη φλόγα της μάχης και αποτέλεσαν την «Προσωρινή Διοίκηση» όπως αυτή «γεννήθηκε» μέσα από την Α' Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο.

Ο Αναστάσιος Πολυζωίδης ήταν ο άνθρωπος που έγραψε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Ελλάδος η οποία συμπεριλήφθηκε αυτούσια στο «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος», που ήταν και το πρώτο σύνταγμα της πολιτείας.

Το 1823 πήγε στο Λονδίνο ως μέλος της επιτροπής που θα διαπραγματευόταν το πρώτο δάνειο.

Το φθινόπωρο του 1827 ο Πολυζωίδης αποφασίζει να φύγει και πάλι στο εξωτερικό προκειμένου να ολοκληρώσει τις σπουδές που είχε αφήσει στη μέση, έξι χρόνια νωρίτερα. Σε αντίθεση με την πρώτη φορά που έφυγε στο εξωτερικό για σπουδές έχοντας την οικονομική ενίσχυση συγγενών και φίλων, αυτή τη φορά ο Πολυζωίδης δεν διαθέτει τα χρήματα.

Πείθει τον μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιο να στείλει μια επιστολή στον Ιωάννη Καποδίστρια προκειμένου να αναλάβει αυτός τα έξοδα των σπουδών. Αυτό, άλλωστε, ήταν κάτι που έκανε συχνά ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας καθώς όποτε μπορούσε βοηθούσε νέους ανθρώπους να σπουδάσουν.

Ο Καποδίστριας απαντά στην επιστολή του Ιγνάτιου: «Διάβασα το γράμμα του νέου γιατρού, φιλοσόφου, πολιτικολόγου και δημοσιογράφου Πολυζωίδη. Τόση πολυμάθεια δεν αποτελεί καλό οιωνό. Οπωσδήποτε αποδέχομαι τη σύσταση σας και παρακαλώ γράψετέ του ότι, εάν οι πληροφορίες που θα μου δώσουν στην Ελλάδα για την εκεί συμπεριφορά και στάση του ανταποκρίνονται σε όλα τα σημεία με τις ευχές και τις προσδοκίες μου, θα κάνω ό, τι εξαρτάται από μένα για να συμβάλω στην ταχύτερη εκπλήρωσή τους».

Όταν ο Πολυζωίδης τελείωσε και επέστρεψε ήταν ένας διαφορετικός, ολοκληρωμένος και με διαμορφωμένη πολιτική άποψη, άνθρωπος. Σκληρό και αδιάλλακτο τον παρουσίαζαν κάποιοι και, μάλλον, δεν είχαν άδικο.

Ο Πολυζωίδης άρχισε να δημοσιογραφεί μέσα από τις εφημερίδες του «Ύδρα» και «Απόλλων». Η κριτική του στη διακυβέρνηση Καποδίστρια ήταν κάτι παραπάνω από σκληρή που κάποιες φορές ξεπερνούσε τα όρια. Όταν ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε, αφού είπε πως οι δολοφόνοι «απάλλαξαν το έθνος από το τέρας της τυραννίας» διέκοψε την κυκλοφορία της εφημερίδας «Απόλλων» διότι, όπως ο ίδιος έγραψε, «ο σκοπός εκπληρώθη»!

«Προτιμώ να μου κόψετε το χέρι»

Στις 16 Απριλίου 1834 ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας κάθισαν στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Το κατηγορητήριο αναφερόταν σε «συνωμοσία επί σκοπώ να ταράξουν την κοινήν ησυχία, και  καταφέρουν τους υπηκόους της Α.Μ. εις ληστείαν και εμφύλιον πόλεμον, υπογράψουν αναφορά σε ξένη δύναμη και καταργήσουν το καθεστώς πολίτευμα…».

Ο ανήλικος Όθωνας και η αντιβασιλεία φρόντισαν, ώστε, η καταδίκη των αγωνιστών να είναι σίγουρη. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Σχινάς και ο εισαγγελέας ο Εδουάρδος Μάσσον, ένας ανθέλληνας από τη Σκωτία, όρισαν στην έδρα δικαστές που βρίσκονταν στο αντίπαλο στρατόπεδο από τους αγωνιστές.

Πρόεδρος: Πολυζωίδης. Μέλη: Τερτσέτης, Σούτσος, Φραγκούλης, Βούλγαρης και βέβαια εισαγγελέας, ο ορκισμένος εχθρός του Γέρου, ο Μάσσον για να είναι ακόμα πιο σίγουρο το αποτέλεσμα.

Όσο η δίκη συνεχίζεται τόσο πιο καθαρά φαίνεται η δολοπλοκία προκειμένου Κολοκοτρώνης, Πλαπούτας και άλλοι αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 να καταλήξουν στην γκιλοτίνα.

Την ημέρα της απόφασης, 26 Μαΐου 1834, Σούτσος, Φραγκούλης, Βούλγαρης υπογράφουν την υπαγορευμένη καταδικαστική απόφαση δίχως δισταγμό. Πολυζωίδης και Τερτσέτης, ωστόσο, παρά τις απειλές που δέχονται δε λυγίζουν. Δεν υπογράφουν. «Με τέτοια χαλκευμένα αποδεικτικά στοιχεία, ούτε δύο γάτοι δεν καταδικάζονται σε θάνατο» λέει ο Τερτσέτης. «Εν ονόματι του βασιλέως σας διατάσσω να υπογράψετε την απόφαση», φωνάζει ο υπουργός Δικαιοσύνης. «Προτιμώ να μου κόψετε το χέρι», απαντά ο Πολυζωίδης. «Δε θα με έχετε συνεργό στον φόνο δύο αθώων ανθρώπων», λέει ψύχραιμα ο Τερτσέτης. Η ηρωική στάση των δύο δικαστών «στόμωσε το λεπίδι του δημίου».

Αυτοί, ωστόσο, που έστησαν τη δίκη των δυο πολέμαρχων δε θα άφηναν αυτή την ντροπή δίχως απάντηση. Οι σκευωροί συνέλαβαν και προφυλάκισαν τους Πολυζωίδη και Τερτσέτη ενώ παράλληλα τους παρέπεμψαν σε δίκη «κατηγορών αυτούς ως ενόχους της αρνήσεως υπηρεσίας και της με σκοπόν ιδιοτελή βλάβην του κράτους παραβάσεως της εχεμύθειας περί την ψηφοφορίαν του δικαστηρίου» αλλά και ότι είχαν εξαγοραστεί «από τον χρυσόν της κολοκοτρωνικής φάρας». Η δίκη των Πολυζωίδη και Τερτσέτη έγινε στο Ναύπλιο τον Σεπτέμβριο του 1834. Επίτροπος - Εισαγγελέας ήταν – ποιος άλλος; - ο «φιλέλληνας» Μάσσον.

Η δίκη των δικαστών άργησε να ξεκινήσει γιατί δεν έβρισκαν δικαστές πρόθυμους να δικάσουν τους δυο που είχαν σηκώσει στους ώμους τους την περηφάνια ενός ολόκληρου λαού. Προφανώς, και μετά από μια δίκη που ήταν εξίσου αισχρή και δίχως το παραμικρό στοιχείο όπως ακριβώς και η πρώτη, οι δυο κατηγορούμενοι δικαστές αθωώθηκαν πανηγυρικά. 

Στην απολογία του ο Τερτσέτης είχε πει για τον Πολυζωίδη: «Το όνομα του Προέδρου μας γνωστόν μόνον εις την Ελλάδα, έως την 26η Μαΐου, θα γίνη γνωστόν εις όλην την πλάσιν. Οπόταν μεταξύ των ανθρώπων θα γίνεται λόγος δι’ άφοβον, δια φιλοδίκαιον Πρόεδρον Δικαστηρίου, θα αναφέρεται με εγκώμια το όνομα τούτου του ανδρός».

Όταν ο βασιλιάς Όθωνας ενηλικιώθηκε ο Αναστάσιος Πολυζωίδης αποκαταστάθηκε και διορίστηκε αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και Σύμβουλος Επικρατείας. Σε ηλικία μόλις 35 ετών, ο Πολυζωίδης διορίστηκε Υπουργός Παιδείας συμβάλλοντας τα μέγιστα στη δημιουργία, την οργάνωση και τη λειτουργία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μετά την «Έξωση του Όθωνα» τον Οκτώβριο του 1862, ο Πολυζωίδης διορίστηκε Νομάρχης Αττικοβοιωτίας αλλά σύντομα τα παράτησε όλα και ιδιώτευσε.

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 7 Ιουλίου 1873, ο Αναστάσιος Πολυζωίδης, απομονωμένος, απογοητευμένος και φτωχός, άφησε την τελευταία του πνοή στην Αθήνα. Για πολλούς ο «πικρός» αυτός θάνατος ήταν αυτό που άξιζε σε έναν άνθρωπο που στράφηκε κατά του ευεργέτη του και πανηγύρισε τη δολοφονία του!   

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.