Ο αρχιστράτηγος των ανταρτών Μάρκος Βαφειάδης που έγινε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ

Ο Μάρκος Βαφειάδης ήταν από εκείνες τις προσωπικότητες που καθόρισαν την πορεία της χώρας σε χρόνια δίσεκτα. Σκληρά. Αιματοβαμμένα. Είναι από εκείνους τους ανθρώπους που, είτε συμφωνείς είτε διαφωνείς ιδεολογικά μαζί του, τα όσα έκανε δε χωράνε, όσο επιγραμματικά και αν τα περιγράψεις, σε ένα μικρό αφιέρωμα όπως αυτό εδώ. Για την πορεία του καπετάν Μάρκου χρειάζεται ένα ολόκληρο βιβλίο και ίσως και αυτό να μην είναι αρκετό.

Ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ. Αρχηγός του ΕΛΑΣ στη Μακεδονία την περίοδο της κατοχής και της Αντίστασης. Αρχιστράτηγος των ανταρτών του ΔΣΕ στον εμφύλιο και πρωθυπουργός της περιβόητης «Κυβέρνησης του Βουνού».

Διαφώνησε με τον Άρη Βελουχιώτη για τη «Συμφωνία της Βάρκιζας» και συγκρούστηκε με τον (τότε) πανίσχυρο Νίκο Ζαχαριάδη. Με τις στρατιωτικές του ικανότητες και την καθαρή σκέψη του κέρδισε τον σεβασμό αντιπάλων του όπως ο Ευάγγελος Αβέρωφ και ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος.

Είναι ο αντάρτης που στις 5 Απριλίου 1948 έγινε εξώφυλλο στο αμερικανικό περιοδικό TIME. Ένθερμος οπαδός του Ανδρέα Παπανδρέου έγινε μεταπολιτευτικά βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ και δε δίστασε να έρθει σε πλήρη ρήξη με τους συντρόφους του στο ΚΚΕ Εσωτερικού.

Και αυτά είναι μερικά μόνο από αυτά που θα μπορούσε να γράψει κάποιος για τη ζωή και τη δράση του Μάρκου Βαφειάδη.

Μια ζωή αγωνιστής και αντάρτης

Ο Μάρκος Βαφειάδης γεννήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 1906 στην Τόσια του Πόντου (η Θεοδοσιούπολη των Βυζαντινών). Ο πατέρας του, Γιάννης Βαφειάδης, ακραιφνής πατριώτης, ήταν δάσκαλος ο οποίος προκειμένου να συμπληρώνει το πενιχρό εισόδημα της οικογένειας εργαζόταν επίσης ως έμπορος.

Μέσα σε τρία χρόνια, από το 1917 μέχρι και το 1920, ο Μάρκος έχασε και τους δύο γονείς του. Πρώτα πέθανε ο πατέρας του και στη συνέχεια η μητέρα του, η Κυριακή. Δίχως να έχει άλλη επιλογή, αν και ανήλικος ακόμα, παράτησε το σχολείο και βγήκε στο μεροκάματο.

Ο Μάρκος έζησε για ένα χρόνο στην Κωνσταντινούπολη πουλώντας φρούτα και λαχανικά στους δρόμους και στη συνέχεια (1923) πήγε στη Θεσσαλονίκη όπου έκανε διάφορες δουλειές του ποδαριού, όπως σερβιτόρος.

Έπειτα πήγε στην Καβάλα όπου δούλεψε σαν καπνεργάτης και εκεί, πλέον, έχοντας βιώσει στο πετσί του τη φτώχεια, τη στέρηση και τις ανισότητες, είχε και τα πρώτα του πολιτικά «σκιρτήματα» τα οποία τον οδήγησαν, το 1924, να γίνει μέλος της Ομοσπονδίας Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ).

Η δράση του ήταν τέτοια που μέσα σε τέσσερα χρόνια έγινε μέλος του ΚΚΕ. Το 1932 συνελήφθη και εξορίστηκε για πρώτη φορά. Απελευθερώθηκε τον Οκτώβριο του 1933 και έπιασε δουλειά ως καθοδηγητής του ΚΚΕ στην Πελοπόννησο, την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Αυτό κράτησε για περίπου τρία χρόνια.

Έπειτα, εγκαθιδρύθηκε η δικτατορία του Μεταξά και ξεκίνησε ένας νέος γύρος διώξεων. Ο Βαφειάδης συνελήφθη πριν καν επιβληθεί η δικτατορία και εξορίστηκε στον Άη Στράτη. Από εκεί απέδρασε και διέφυγε στην Κρήτη όπου μαζί με τον Αριστομένη Μητσοτάκη και τον Εμμανουήλ Μάντακα πρωτοστάτησαν, τον Ιούλιο του 1938, στο Κίνημα των Χανίων, τη μεγαλύτερη ένοπλη εξέγερση κατά του Μεταξά η οποία, ωστόσο, κατέρρευσε γρήγορα εξαιτίας κακής οργάνωσης.

Αν και ο τρομοκρατημένος Μεταξάς πρότεινε στον Βαφειάδη να φύγει στο εξωτερικό εκείνος επέλεξε να παραμείνει στην Ελλάδα και έτσι συνελήφθη ξανά και αρχικά φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία και στη συνέχεια εκτοπίστηκε στη Γαύδο.

Το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα βρήκε τον Μάρκο Βαφειάδη φυλακισμένο αλλά αυτό άλλαξε όταν στον Μάη του 1941 απέδρασε και βγήκε στο βουνό. Μερικούς μήνες μετά εκλέχθηκε στην Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ και ορίστηκε διοικητής των αντάρτικων δυνάμεων του ΕΛΑΣ στη Μακεδονία.

Ο Βαφειάδης έχτισε τον μύθο του «ήρεμου πολέμαρχου» καθώς η συνεισφορά του στην Αντίσταση κατά του κατακτητή ήταν τεράστια. Παράλληλα, ωστόσο, όσο το τέλος του πολέμου ενάντια στους ναζί πλησίαζε και φαινόταν ξεκάθαρα πως η χώρα οδηγείται στον εμφύλιο ο Μάρκος Βαφειάδης είχε και τις πρώτες ανοιχτές κόντρες με τους συντρόφους του.

Πρώτα διαφώνησε με τον αρχικαπετάνιο του ΕΛΑΣ, Άρη Βελουχιώτη, ο οποίος ήταν αντίθετος στη «Συμφωνία της Βάρκιζας» και τόνιζε πως το αντάρτικο έπρεπε να συνεχιστεί αυτή τη φορά ενάντια στους Βρετανούς. Ο καπετάν Μάρκος αντέδρασε, είπε πως αυτό δεν έπρεπε να γίνει. Ενδεικτικό της στάσης του ήταν πως, πριν την «Βάρκιζα», όταν η Αθήνα φλεγόταν στον Δεκέμβρη του 1944 εκείνος κράτησε τις δυνάμεις του στη Θεσσαλονίκη χωρίς να συγκρουστεί με τους Βρετανούς.

Το 1946 ήρθε και η πρώτη ρήξη με τον πανίσχυρο ηγέτη του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη. Ο Μάρκος Βαφειάδης διαφωνούσε με την προοπτική του ένοπλου αγώνα, ενώ αντίθετα, ο Ζαχαριάδης, ήθελε οι κομμουνιστές να πάρουν τα όπλα.

Αν και υπήρχε η συγκεκριμένη διαφωνία μπροστά στη «λευκή τρομοκρατία» που είχε εξαπολύσει το κράτος (και κυρίως το παρακράτος) της δεξιάς, ο Μάρκος Βαφειάδης βγήκε ξανά στο βουνό, οργάνωσε υποδειγματικά τους αντάρτες και στη συνέχεια έγινε ο αρχιστράτηγος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).

Αγώνας μέχρι τέλους για την εθνική συμφιλίωση

Ο Μάρκος Βαφειάδης πολέμησε με πείσμα και αφοσίωση στον εμφύλιο. Ακόμα και οι εχθροί του, αναγνώρισαν πως εκείνος ήταν η κινητήριος δύναμη των αριστερών. Ο Ευάγγελος Αβέρωφ είχε παραδεχθεί πως αν κάποια στιγμή οι αντάρτες έδειξαν πως μπορούν να κερδίσουν τον εμφύλιο για αυτό ευθύνεται η στρατιωτική καθοδήγηση του Βαφειάδη, ενώ και ο στρατηγός του εθνικού στρατού Θρασύβουλος Τσακαλώτος, πολλά χρόνια αργότερα, είχε πει πως ο καπετάν Μάρκος ήταν ο πιο άξιος αντίπαλός του.

Το 1947 ο Βαφειάδης ορίστηκε πρωθυπουργός και υπουργός Στρατιωτικών της «Προσωρινής Δη­μοκρατικής Κυβέρνησης», την περιβόητη «Κυβέρνηση του Βουνού».

Η κόντρα, ωστόσο, Βαφειάδη – Ζαχαριάδη, όσο περνούσε ο καιρός γινόταν και πιο έντονη. Το χάσμα ανάμεσά του γινόταν βαθύτερο όσο ο ΔΣΕ οδηγούνταν σε ήττα στον εμφύλιο.

Ο Βαφειάδης με μία τεράστια επιστολή (σχεδόν 9.000 λέξεων) προς τον Ιωσήφ Στάλιν και το ΚΚΣΕ ανέλυε τους λόγους για τους οποίους ο Ζαχαριάδης ήταν ένας κακός ηγέτης που οδηγεί τον λαό στην ήττα (τον κατηγόρησε ακόμα και για παράνομη... ερωτική σχέση με τη σύζυγό του) και ο ηγέτης του ΚΚΕ έλεγε δημόσια πως αναγκάστηκε να κάνει αρχιστράτηγο του ΔΣΕ τον Βαφειάδη καθώς δεν υπήρχε άλλος με την εμπειρία του, πως ήταν μία λανθασμένη απόφαση, πως ο καπετάν Μάρκος ευθυνόταν για την ήττα και πως θα έπρεπε να είχε δώσει τη διοίκηση του ΔΣΕ σε ένα κολλεκτιβοποιημένο όργανο.

Η ρήξη ανάμεσα στους δύο έγινε ανοιχτός και δίχως έλεος πόλεμος όταν ο Βαφειάδης αρνήθηκε να ακολουθήσει το μυστικό «Σχέδιο Λίμνες» που είχε εκπονήσει ο Ζαχαριάδης και προέβλεπε τη δημιουργία απελευθερωμένης περιοχής σε Μακεδονία και Θράκη με κέντρο τη Θεσσαλονίκη και τη μετατροπή του ΔΣΕ σε τακτικό στρατό.

Το συγκεκριμένο σχέδιο προέβλεπε πως μέχρι την άνοιξη του 1948 ο ΔΣΕ θα τριπλασίαζε τη στρατιωτική του δύναμη (θα έφτανε δηλαδή τις 60.000 ενόπλους)! Ο Βαφειάδης (για να το θέσουμε ευγενικά) χαρακτήρισε το σχέδιο ουτοπικό και ζητούσε τη συνέχιση του αντάρτικου με τελικό σκοπό να επιτευχθεί ένας συμβιβασμός και να μπει τέλος στον εμφύλιο. Σύμφωνα με τον Ζαχαριάδη δεν έκανε ότι μπορούσε για να συγκεντρώσει αυτόν τον στρατό και έτσι η ήττα στο Γράμμο και το Βίτσι ήρθε σχεδόν... νομοτελειακά!

Ο Μάρκος Βαφειάδης εξορίστηκε «για θεραπεία και ανάπαυση» στη Σοβιετική Ένωση και στις 30 Ιανουαρίου 1949, στη διάρκεια της 5ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ, καθαιρέθηκε από όλα τα αξιώματα. Τον Οκτώβριο του 1950, με απόφαση της 3ης Συνδιάσκεψης του ΚΚΕ, διαγράφηκε από μέλος του κόμματος.

Όταν τα... πράγματα άλλαξαν και καθαιρέθηκε ο Ζαχαριάδης, ο Μάρκος Βαφειάδης εκλέχθηκε μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ αλλά μετά από πολιτικές διαφωνίες καθαιρέθηκε ξανά το 1958 και διαγράφηκε οριστικά από το Κόμμα το 1964.

Μετά τη μεγάλη διάσπαση του 1968 και τη δημιουργία του ΚΚΕ Εσωτερικού ο Βαφειάδης βρήκε εκεί πολιτική στέγη για όσο καιρό παρέμενε ακόμα αυτοεξόριστος στην ΕΣΣΔ.

Ό Βαφειάδης έβαλε τέλος στην αυτοεξορία του το 1983 και επέστρεψε στην Ελλάδα μετά από 33 χρόνια.

Από την πρώτη στιγμή έκανε ότι περνούσε από το χέρι του προκειμένου να ολοκληρωθεί η λεγόμενη εθνική συμφιλίωση και για τον λόγο αυτό, άλλωστε, στις 23 Μάη του 1984, μπροστά στις κάμερες της ιταλικής RAI (καθώς η ΕΡΤ αρνήθηκε), συναντήθηκε με τον στρατηγό Θρασύβουλο Τσακαλώτο με τον οποίο και αγκαλιάστηκαν σε μια ιστορική όσο και συμβολική στιγμή.

O Tσακαλώτος είπε στο Βαφειάδη «κάναμε λάθος τότε», με εκείνον ν’ απαντάει «μάλλον στρατηγέ μου». Και οι δύο συμφώνησαν επίσης πως οι πεσόντες των δύο πλευρών ήταν «καλοί Έλληνες».

Ο Μάρκος Βαφειάδης υπήρξε μεγάλος και ένθερμος υποστηρικτής του Ανδρέα Παπανδρέου. Ήρθε, μάλιστα, σε ρήξη με τους συντρόφους του στο ΚΚΕ Εσωτερικού διότι πίστευε πως ο κόσμος της Αριστεράς (ειδικά της ανανεωτικής πτέρυγας) θα έπρεπε να στηρίξει με όλες του τις δυνάμεις τον ηγέτη του ΠΑΣΟΚ.

Αν και ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν μέχρι το τέλος του κομμουνιστής, ο Βαφειάδης εξελέγη βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ.

Ο Μάρκος Βαφειάδης προς το τέλος της ζωής του έδειξε να έχει συγχωρέσει τους πάντες εκτός από τον Νίκο Ζαχαριάδη. Δύο μήνες πριν πεθάνει έδωσε την τελευταία του συνέντευξη στον δημοσιογράφο Αργύρη Ντινόπουλο και εκεί χαρακτήρισε τον Ζαχαριάδη «παλιάνθρωπο». Την ημέρα της συνέντευξης, μάλιστα, κατά σύμπτωση γινόταν και η δεύτερη ταφή του Ζαχαριάδη, αυτή τη φορά επί ελληνικού εδάφους, στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών.

«Λυπάμαι που το ελληνικό χώμα θα σκεπάσει έναν πολυπράκτορα, έναν παλιάνθρωπο, ο οποίος σε όλη του τη ζωή δεν έκανε τίποτα άλλο παρά μονάχα να επιβουλεύεται κάθε τι το καλό» είπε.

Ο Μάρκος Βαφειάδης, πέθανε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 22 Φεβρουαρίου 1992, στο νοσοκομείο «Σωτηρία» όπου νοσηλευόταν μετά από εγκεφαλικό. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.