«Η πολιτική κατευνασμού της ακροδεξιάς δεν κερδίζει»: Ο Καρπόζηλος στο Reader για την συντηρητική «στροφή»

Οι εκλογές που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στη Γερμανία, με τη σαρωτική νίκη της AfD που κατέκτησε ποσοστά της τάξης του 44% αφήνοντας πίσω το CDU, δημιούργουν ερωτήματα, και στην καλύτερη περίπτωση, προβληματισμό. 

Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του κρατιδίου Σαξονίας-Άνχαλτ δείχνουν πώς είναι ένα από τα πιο φτωχά κρατίδια, το φτωχότερο σε κάποιους τομείς της Ανατολικής Γερμανίας, ενώ σύμφωνα με τις αναλύσεις του ινστιτούτου infratest dimap τα 2/3 των εργαζομένων ψήφισαν ακροδεξιά. 

O δημόσιος διάλογος που έχει ανοίξει αναφορικά με την ακροδεξιά, έφερε στο μυαλό μου το βιβλίο του Ντιντιέ Εριμπόν, με τίτλο «Επιστροφή στη Ρενς». Η χρησιμότητα του βιβλίου έγγυεται στο γεγονός πως δεν αντιμετωπίζει την άνοδο της άκρα δεξιάς ως μια απλή συντηρητική στροφή, αλλά ως ένα ζήτημα μεταστροφής της πολιτικής ταυτότητας μιας ολόκληρης τάξης.

Το βιβλίο είναι ταυτόχρονα αυτοβιογραφία, κοινωνιολογική ανάλυση και πολιτική κριτική. Ο Εριμπόν επιστρέφει στη Ρενς της Γαλλίας μετά τον θάνατο του πατέρα του και ξανασυναντά τον κόσμο της εργατικής οικογένειας από τον οποίο είχε απομακρυνθεί. Εκεί διαπιστώνει κάτι που τον αναγκάζει να ξανασκεφτεί ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή: η οικογένειά του, που υπήρξε κομμουνιστική και συνδεδεμένη με την Αριστερά, έχει πλέον στραφεί στο Front National.

Αυτό το βιβλίο γεννά το εξής ερώτημα: Πώς τα φτωχοποιημένα εργατικά στρώματα στρέφονται προς την ακροδεξιά και πώς αποτυπώνεται ιστορικά. Η Ρενς λοιπόν αποτέλεσε το ιστορικό παράδειγμα, που τηρουμένων των αναλογιών θυμίζει την περίπτωση του AfD, ειδικά στην περίπτωση της Σαξονίας-Άνχαλτ που αποτελούσε και κρατίδιο της ανατολικής Γερμανίας.

Διαβάστε επίσης: Γιατί η AfD σαρώνει στην ανατολική Γερμανία: Δημοσιογράφος αναλύει στο Reader το αποτέλεσμα

Το Reader συζήτησε με τον ιστορικό Κωστή Καρπόζηλο, προκειμένου να μας μεταφερεί ιστορικά παραδείγματα αλλά και τις αιτίες που οι φτωχοποιημένες κοινωνίες στρέφονται στην ακροδεξιά.

«Η Γαλλία του '80 έχασε τα προπύργια των εργατών»

Αναφορικά με τα ιστορικά παραδείγματα που η ακροδεξιά ανέβηκε σε εργατικές γειτονιές, ο κ. Καρπόζηλος μας μετέφερε: «Η άνοδος της άκρα δεξιάς και του πολιτικού αυταρχισμού συνδέεται με κοινότητες, με περιφέρειες, με κοινωνίες τοπικές, οι οποίες νιώθουν ότι ανήκουν στους χαμένους των διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης, όπως λέγαμε παλιά.

Αυτά είναι και τμήματα της παλιάς λευκής εργατικής τάξης στην Αμερική, έχει καταγραφεί ήδη και από τη δεκαετία του '80 στη Γαλλία με την άνοδο της Λεπέν στα παλιά εργατικά προπύργια του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, υπάρχει στην Ιταλία, για παράδειγμα το Τέρνι που ψήφιζε κομμουνιστικά και τώρα ψηφίζει Σαλβίνι και Μελόνι και σίγουρα η περίπτωση της AfD στη Γερμανία φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτό το σχήμα. 

Η ανάγνωση αυτή ισχύει από τη μία, από την άλλη δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποια νομοτέλεια. Την ίδια στιγμή βλέπουμε σε μεγαλύτερα αστικά κέντρα, φτωχά στρώματα σχεδόν πλειβιακά, μεταναστευτικά στρώματα που έχουν δικαίωμα ψήφου, νέες μορφές εργασίας, αυτό που θα λέγαμε νέα εργατική βάρδια, στρέφεται προς τα αριστερά και αυτό εξηγεί την διαφορά στους εκλογικούς χάρτες. Πολύ συχνά τα αστικά κέντρα είναι ''κόκκινα'' και η περιφέρεια είναι όλο και πιο ''μαύρη''».

«Η πολιτική του κατευνασμού της άκρα δεξιάς δεν κερδίζει»

Σχολιάζοντας την περίπτωση της Γερμανίας, ο κ. Καρπόζηλος σημείωσε: «Στην περίπτωση της Γερμανίας, αυτό το οποίο λείπει είναι να κατανοήσουμε πως αυτό που έχασε είναι η πολιτική της δεξιάς του CDU. Μερικές φορές φτιάχνουμε μια εικόνα ότι χάνει η αριστερά για να κερδίσει η ακροδεξιά, αλλά εδώ έχουμε διαφορετική περίπτωση. Αυτό συνέβη επειδή η δεξιά ενσωμάτωσε την ατζέντα της ακροδεξιάς, χωρίς να την ικανοποιήσει στο έπακρό της. 

Ένα από τα ζητήματα που κανείς δεν θέλει να σχολιάσει είναι ότι η στρατηγική της γερμανικής δεξιάς στην παράνομη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία θεωρείται από τα εργατικά στρώματα ως λανθασμένη γιατί φέρει ένα βάρος της κρίσης στις πλάτες τους. Γι' αυτό η AfD που είναι φιλορωσικό κόμμα κατάφερε να εμφανιστεί ως το κόμμα που θα αμβλύνει τις οικονομικές συνέπειες από τον παράλογο όπως αποδεικνύεται επιλογή της δεξιάς να τροφοδοτεί έναν πόλεμο χωρίς ημερομηνία λήξης, που έχει και οικονομικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών.

Διαβάστε επίσης: Η νίκη της AfD στη Γερμανία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: Πώς η Ευρώπη έστρωσε τον δρόμο στους εθνικιστές

Η βασική σκέψη είναι ότι δεν υπάρχει κάποια νομοτέλεια ότι οι φτωχοί ψηφίζουν άκρα δεξιά, οι άνθρωποι ψηφίζουν με βάση αυτό που αντιλαμβάνονται ως υλικό συμφέρον. Η περίπτωση της Γερμανίας είναι τρομακτική γιατί προφανώς μας επαναφέρει μνήμες και ιστορικά σχήματα, αλλά πρέπει να αντισταθούμε στον πειρασμό να πούμε ότι οι φτωχοί πάντα θα ψηφίζουν αντιδραστικά.

Αυτό που πρέπει να σκεφτούμε είναι γιατί οι φτωχοποιημένες περιοχές της Ευρώπης θεωρούν ότι η μόνη δύναμη που μπορεί να υπερασπιστεί τα υλικά τους συμφερόντα είναι οι αυταρχικές πολιτικές. Αυτό που αποδεικνύουν οι εκλογές σε αυτό το κρατίδιο της Γερμανίας είναι ότι η πολιτική του κατευνασμού της άκρα δεξιάς δεν κερδίζει». 

Η «επιστροφή στη Ρενς» δείχνει το πολιτικό κενό που άφησε η Αριστερά

Μετά από την συζήτηση που είχαμε με τον κ. Καρπόζηλο, η σκέψη μου επέστρεψε στο βιβλίο του Ντιντιέ Εριμπόν που διανοίγει ορισμένα ερωτήματα σχετικά με την μετατόπιση των ψηφοφόρων.

Μέσα από το βιβλίο του δείχνει  ότι  η εργατική τάξη της Ρενς δεν ψήφιζε Κομμουνιστικό Κόμμα επειδή ήταν εγγενώς προοδευτική. Η πολιτική της ταυτότητα είχε δημιουργηθεί μέσα από συγκεκριμένους θεσμούς, συλλογικότητες και κοινωνικές σχέσεις: το εργοστάσιο, το συνδικάτο, το Κομμουνιστικό Κόμμα, τη γειτονιά, την οικογένεια, τις κοινές εμπειρίες εργασίας και την αίσθηση ότι υπάρχει ένα «εμείς» απέναντι σε ένα «αυτοί».

Επομένως, όταν το συλλογικό πλαίσιο αποδυναμώνεται, δεν εξαφανίζεται μόνο η κομμουνιστική ψήφος. Αποδυναμώνεται η ίδια η δυνατότητα του εργαζομένου να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως μέλος μιας κοινωνικής τάξης. Ο ίδιος ο Εριμπόν υποστηρίζει ότι η εξαφάνιση της «εργατικής τάξης» από τον πολιτικό λόγο αποδυνάμωσε τις παλιές συμμαχίες της Αριστεράς και επέτρεψε τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού μπλοκ γύρω από τη Δεξιά και την Ακροδεξιά.

Έτσι η μετατόπιση της ψήφου δεν έχει απλά υλική αποτύπωση, αλλά και αποτύπωση στο πώς το άτομο αυτοαντιλαμβάνεται τον εαυτό του.

Ο ίδιος ο Εριμπόν έχει περιγράψει αυτή τη μεταβολή ως μια ιδεολογική διαδικασία κατά την οποία η κοινωνία άρχισε να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως άθροισμα ατομικών ευθυνών παρά ως σύνολο κοινωνικών σχέσεων και ταξικών ανισοτήτων.

Ο Εριμπόν περιγράφει ακριβώς αυτή τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού συνασπισμού, όπου τμήματα των λαϊκών και επισφαλών στρωμάτων συναντώνται με μικροαστικά και συντηρητικά στρώματα. Έτσι, η ακροδεξιά κερδίζει επειδή παρουσιάζει τον εαυτό της ως πολιτικό όχημα της αγανάκτησης.

Διαβάστε επίσης: Γερμανία: Ο Τραμπ πανηγυρίζει τη νίκη του ακροδεξιού AfD

Η απώλεια του μέλλοντος μπορεί να ιδωθεί πολιτικά ως απώλεια της δυνατότητας να φανταστεί κανείς μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση. Όταν η Αριστερά παύει να προσφέρει ένα συλλογικό μέλλον, το πολιτικό κενό δεν μένει κενό. Καταλαμβάνεται από μια άλλη αφήγηση, αυτή της εθνικής επιστροφής, της τάξης, της ασφάλειας και της «αποκατάστασης» ενός υποτιθέμενου παρελθόντος. 

Οι παραπάνω γραμμές γράφονται τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών και δεν έχουν ως σκοπό να παρουσιάσουν την ιστορία ως ένα γραμμικό φαινόμενο που εξελίσσεται προοδευτικά, ούτε να αναδείξουν πως «η ιστορία επαναλαμβάνεται». Ωστόσο, υπάρχει ένα διαχρονικό στοιχείο της ανόδου της ακροδεξιάς. Συχνά η ακροδεξιά ανεβαίνει όταν υπάρχει πολιτικό κένο. Εν προκειμένω το πολιτικό κενό σκεπάζεται από μια «μαύρη διεθνή». 

«Ποιος εκπληρώνει πλέον τον ρόλο που έπαιζε «το Κόμμα»; Σε ποιον μπορούν να στραφούν οι μη έχοντες, τα θύματα της εκμε­τάλλευσης, για να νιώσουν ότι εκφράζονται, ότι βρίσκουν στή­ριξη; Για να νιώσουν περήφανοι που νομιμοποιούνται, και που η νομιμοποίηση αυτή είναι προϊόν ενός ισχυρού θεσμού; Ή, πολύ απλά: Ποιος λογαριάζει ποιοι είναι, τι βιώνουν, τι πιστεύουν, τι θέλουν;», λέει ο Εριμπόν στο βιβλίο του και ίσως αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα για την ανοδο της ακροδεξιάς.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.