Η Αθήνα είναι ένα ψηφιδωτό. Ίσως με μια δόση υπερβολής, θα λέγαμε ότι είναι ένα ψηφιδωτό προβλημάτων. Όποιος βρίσκεται σε ηλικία άνω των 30, γνωρίζει ότι στην κορυφή αυτών των προβλημάτων, βρίσκεται το θέμα της στέγης. Όποιος βρίσκεται σε ηλικία άνω των 50, γνωρίζει ότι αυτό το πρόβλημα δεν ήταν πάντα έτσι. Ζήτημα πολυδιάστατο με λύσεις μονοδιάστατες. Τι φταίει και πώς μπορεί να λυθεί; Με ευγένεια και σοβαρή επιστημονική προσέγγιση, η Ιφιγένεια Δημητράκου (Κύρια Ερευνήτρια στο Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης με ειδίκευση στον αστικό σχεδιασμό, τη στεγαστική πολιτική και την κοινωνική γεωγραφία) επιχείρησε να απαντήσει.
Είναι τελικά η λύση στο πρόβλημα του στεγαστικού η αξιοποίηση των εγκαταλελειμμένων ακινήτων;
«Το θέμα είναι με ποιους όρους γίνεται αυτό. Αν γίνουν αυτές οι ανακαινίσεις, σε ποιο τμήμα της αγοράς θα επιστρέψουν αυτά τα ακίνητα; Θα μπουν πίσω στο Airbnb; Θα μπουν σε νέου τύπου χρήσεις, για παράδειγμα, ας πούμε, κατοικίες για expats, για digital nomads ή κάτι τέτοιο; Κάτι που δεν είναι ακριβώς Airbnb, αλλά βρίσκεται κάπου στο μεταξύ κατοικίας, ας πούμε, ενοικιαζόμενης κατοικίας και βραχυχρόνιας μίσθωσης. Αυτά που ονομάζονται mid-term rentals στα αγγλικά.
Το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί με όρους προσφοράς και ζήτησης. Γιατί περίπου το ίδιο ποσοστό κενών κατοικιών υπήρξε και κατά την περίοδο της κρίσης - τότε που πολλοί έλεγαν ότι η Αθήνα είναι μια άδεια πόλη, που μένουν μόνο οι μετανάστες, ότι η μεσαία τάξη έχει φύγει στα προάστια. Αυτό που πρέπει να σκεφτούμε είναι ότι εφόσον η αγορά δεν έλυσε το πρόβλημα μετά την κρίση, τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι θα το λύσει τώρα;».
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Αθήνα βιώνει γενικά μια εγκατάλειψη; Και κατά πόσο αυτό συνδέεται με το θέμα του gentrification;
«Εξαρτάται από το πώς ορίζουμε την εγκατάλειψη. Πιστεύω ότι υπάρχει μια μακροχρόνια εγκατάλειψη από το κράτος γενικότερα στο να εφαρμόζει πολιτική αστικής ανάπτυξης και στεγαστική πολιτική για το κέντρο της πόλης. Καταλαβαίνω τους περιορισμούς που επέβαλε η κρίση, αλλά τότε ίσως ήταν μία ευκαιρία το κράτος να επενδύσει ουσιαστικά, να αποκτήσει ακίνητα, να αυξήσει ας πούμε το χαρτοφυλάκιό του για να μπορεί να εφαρμόσει στεγαστική πολιτική στο μέλλον. Τώρα οι τιμές είναι στα ύψη. Δεν μπορεί να το κάνει.
Διαβάστε ακόμη: Η γειτονιά της Αθήνας που θα είναι ο επόμενος στόχος του gentrification
Θεωρώ ότι το θέμα εγκατάλειψης δεν έχει να κάνει μόνο με τις μετακινήσεις του πληθυσμού. Το να αφήνει κανείς την αγορά να κάνει ό,τι θέλει, είναι μια μορφή εγκατάλειψης. Αναγνωρίζω ότι υπάρχουν ορισμένα μέτρα για τη στέγαση, αλλά κι αυτά λειτουργούν με όρους αγοράς. Για παράδειγμα, τα χαμηλότοκα δάνεια για ιδιόκτητη κατοικία, ή οι κρατικές επιδοτήσεις για ανακαινίσεις χωρίς ωστόσο να ξέρουμε σε ποιο κομμάτι της αγοράς ενοικίασης επιστρέφουν αυτά τα ακίνητα. Η στεγαστική πολιτική είναι κάτι που το ακούμε αλλά δεν το βλέπουμε στην πράξη».
Γιατί στη δική μας περίπτωση δεν υπήρξε ποτέ η λεγόμενη κοινωνική κατοικία;
«Η απουσία στεγαστικής πολιτικής συνδέεται με τη δομή και την ιστορία του κοινωνικού κράτους στην Ελλάδα. Η χώρα άρχισε να αναπτύσσει μια πρώτη μορφή στεγαστικής πολιτικής μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Δηλαδή ήταν η πρώτη φορά που το κράτος επενέβη πιο οργανωμένα για το ζήτημα της στέγασης. Στη συνέχεια, με τον Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας όπου και πάλι προωθήθηκε η πρόσβαση σε προσιτή ιδιόκτητη κατοικία, μια πολιτική που διαχρονικά ήταν αποδεκτή από όλο το πολιτικό φάσμα της χώρας.
Στην πράξη, το κράτος «έλυσε» το στεγαστικό ζήτημα μέσω της φθηνής πρόσβασης στην ιδιόκτητη κατοικία, διαμορφώνοντας μόνο τις συνθήκες για τη λειτουργία της αγοράς, μέσω της αύξησης συντελεστών δόμησης, νομιμοποιήσεων άτυπων επεκτάσεων της πόλης και φορολογίας. Αυτές οι ρυθμίσεις έδωσαν τη δυνατότητα στους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε φθηνή κατοικία, όχι ως δικαίωμα άλλα ως μέρος μιας πελατειακής σχέσης. Και το κράτος ξεμπέρδεψε με το ζήτημα της στέγης χωρίς στην ουσία να υλοποιήσει μια συνεκτική στεγαστική πολιτική».
Όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει χαθεί η έννοια της κοινότητας, η έννοια της γειτονιάς στην Αθήνα;
« Η Αθήνα είχε και εξακολουθεί να έχει ένα ιδιαίτερο και πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό. Το ότι έχει κατοικία μέσα στο κέντρο και στον ιστορικό της ιστό. Υπάρχει η αντίληψη πως αυτό είναι κάτι θετικό για την κοινωνική σύνθεση και τη λειτουργία της πόλης και πρέπει να διατηρηθεί. Η συζήτηση για τη διατήρηση της κατοικίας ως χρήση στην πόλη γίνεται εδώ και πολλά χρόνια, στην Αθήνα ήδη από τη δεκαετία του 1980. Νομίζω ότι ο εκτοπισμός των χρήσεων κατοικίας είναι πολύ διευρυμένο πρόβλημα, το οποίο έχει επεκταθεί πλέον πέρα από τις γειτονιές του ιστορικού κέντρου.
Διαβάστε ακόμη: «Όποιος έφυγε, δεν ξαναγύρισε»: Αναζητώντας το gentrification στα Εξάρχεια
Αυτό είναι το μεγαλύτερο θέμα, ότι περιοχές εκτός του τουριστικού χάρτη, γειτονιές με μεικτές χρήσεις, αυτή τη στιγμή είναι αντιμέτωπες με αυτές τις αλλαγές. Έχω μελετήσει συγκεκριμένες γειτονιές του Δήμου Αθηναίων οπότε δεν μπορώ να μιλήσω για ολόκληρη την πόλη. Σε αυτές που εξακολουθώ να παρακολουθώ, μπορώ να πω ότι οι σχέσεις στη γειτονιά υπάρχουν ακόμα, αλλά ενδεχομένως γιατί δεν ανήκουν στις πιο τουριστικοποιημένες περιοχές».
Ακούγεται στον δημόσιο διάλογο ότι το πρόβλημα ενδεχομένως να είναι δομικό, να ξεκινάει δηλαδή με την αντιπαροχή και τις πολυκατοικίες στην Αθήνα.
«Σκεφτείτε ότι η πολυκατοικία, η αντιπαροχή ήταν ένα μέσο, ένας τρόπος να χτιστεί η πόλη. Αλλά καθώς η πόλη επεκτάθηκε, οι τιμές των διαμερισμάτων της πολυκατοικίας στο κέντρο της πόλης έπεσαν, και η πολυκατοικία της αντιπαροχής έγινε βασικός πυλώνας της προσιτής στέγασης στην Αθήνα. Θα έλεγα ότι το πρόβλημα είναι περισσότερο ο τρόπος που χτίστηκε η πόλη.
Αυτό που έγινε στην κρίση είναι το εξής: το μοντέλο επένδυσης των νοικοκυριών σε ακίνητα, συνυφασμένο με την αντιπαροχή και την πολυκατοικία, κατέρρευσε μαζί με τις τιμές αγοράς. Κατέρρευσε επίσης η πρόσβαση στην αγορά κατοικίας μέσω στεγαστικού δανεισμού. Έτσι η γενιά μου, οι άνθρωποι που είναι σήμερα στα 35 - 40, έχουν λιγότερους τρόπους πρόσβασης στην προσιτή ιδιόκτητη ή μη κατοικία αλλά και χειρότερες εργασιακές συνθήκες και αμοιβές σε σχέση με την προηγούμενη γενιά»
Αφού δεν μπορούμε να λύσουμε την κρίση με κάποιο μαγικό τρόπο, τι θα έπρεπε να αλλάξει στην Αθήνα για να ελαφρύνει η κατάσταση;
« Η Αθήνα έχει πολλά ζητήματα, τα οποία δεν ξέρω αν είναι αποκλειστικά ζητήματα στέγασης. Υπάρχουν σοβαρά θέματα ποιότητας ζωής, για παράδειγμα η υπερθέρμανση. Νομίζω ότι υπάρχουν μεγάλα ζητήματα για το πώς αυτή η πόλη θα επιβιώσει τα επόμενα χρόνια μπροστά σ’ αυτές τις αλλαγές. Τι θα ήθελα; Να είναι η Αθήνα μια πόλη που φροντίζει τους κατοίκους της. Γιατί όταν φροντίζεις τους κατοίκους, και οι κάτοικοι θα φροντίσουν την πόλη. Το έχω δει. Όταν υπάρχει μια υποδομή η οποία είναι καλοφροντισμένη, οι άνθρωποι την προσέχουν και την αγαπάνε. Αν όλα γύρω μας είναι ρημάδια, γιατί να ασχοληθούμε στο τέλος της μέρας;»
- Τι έκανε ο «Τίτι» στο Μικρολίμανο και γιατί είχε ολόκληρο οπλοστάσιο πάνω του; Τα ερωτήματα των Αρχών
- Η επικών διαστάσεων δικαστική διαμάχη ανάμεσα σε Τζίμη Πανούση και Γιώργο Νταλάρα
- Enhanced games: Οι «Ολυμπιακοί του ντόπινγκ» ξεκινούν, με όραμα έναν κόσμο Υπερανθρώπων
- Η πόλη-ντροπή στην Ευρώπη που μεταμορφώθηκε σε πόλο έλξης για τους τουρίστες
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
