Ξέρουμε με σιγουριά ότι υπήρξε ο Όμηρος;

Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της παγκόσμιας λογοτεχνίας είναι η πραγματική ταυτότητα του Ομήρου. Πιο συγκεκριμένα, οι επιστήμονες της κλασικής φιλολογίας έχουν σπαταλήσει τόνους χαρτιού και μελάνης γύρω από το λεγόμενο «ομηρικό ζήτημα». Εκτός της ταυτότητας του προσώπου, υπάρχει ένα εφάμιλλο ερώτημα: υπήρξε πραγματικά ο επικός συγγραφέας;

Ένας ανύπαρκτος συγγραφέας;

Γιατί η φαντασία μας εξάπτεται γύρω από το όνομα του Ομήρου; Και γιατί έχουν αφιερώσει οι ειδικοί τόσο χρόνο για να εξετάσουν αν υπήρξε; Αν συγκρίνουμε τον Όμηρο με άλλους συγγραφείς, θα φτάσουμε στο εξής συμπέρασμα: δεν ξέρουμε απολύτως τίποτα για τη ζωή του. Μόνο ότι πιθανώς ζούσε στη Χίο αλλά κι αυτό όχι με σιγουριά. Υπάρχουν ορισμένες βιογραφίες του από την αρχαιότητα αλλά δεν δίνουν ιστορικά στοιχεία.

Διαβάστε επίσης: Μητσοτάκης - Νόλαν: Τα είπαν σε τηλεδιάσκεψη για την «Οδύσσεια» - Τα συγχαρητήρια του πρωθυπουργού

Μια άλλη υπόθεση αναφέρει πως ο Όμηρος ήταν στην ουσία ένας φτωχός ραψωδός που περιδιάβαινε την Ελλάδα και απήγγειλε τις δημιουργίες του μπροστά σε κοινό. Δεν είχε γράψει ποτέ το παραμικρό, απλώς σε κάθε τόπο άφηνε ένα μικρό κομμάτι του εαυτού του μέσα από αυτές τις προφορικές αφηγήσεις. Κάπως έτσι φαίνεται πως δημιουργήθηκε μια προφορική παράδοση γύρω από αυτά τα ποιήματα που θα γίνονταν η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. 

Οι μαρτυρίες των μεταγενέστερων του Ομήρου, τον τοποθετούν αρκετά πίσω χρονικά. Ο Ηρόδοτος υποστήριζε ότι ο επικός συγγραφέας έζησε τέσσερις αιώνες πριν από αυτόν, γύρω στο 850 π. Χ. Στη λογοτεχνία γύρω από τη ζωή του, διάφοροι συγγραφείς της αρχαιότητας πρόσθεσαν τα δικά τους κομμάτια για τον Όμηρο. Σε μια σειρά μικρών ποιημάτων που αναφέρονται σε αυτό το ζήτημα ακριβώς, συναντάμε και την κλασική εικόνα για τον Όμηρο, ένας τυφλός ποιητής από τη Σμύρνη. 

Το μυθολογικό στοιχείο δεν λείπει. Στη βυζαντινή εγκυκλοπαίδεια «Σούδα», ο ποιητής είναι απόγονος των Μουσών ή του Απόλλωνα. Άλλη παράδοση από την εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα, Αδριανού, περιγράφει τον Όμηρο ως τον γιο του Τηλέμαχου (γιου του Οδυσσέα) και της Επικάστης (κόρης του Νέστορα). Επανερχόμαστε όμως στο αρχικό ζήτημα. Μόνο υποθέσεις και παραδόσεις υπάρχουν για τον επικό συγγραφέα. Το όνομα του Ομήρου θα συνδέεται πάντα με το μυστήριο. 

Άρα ποιος έγραψε την Οδύσσεια;

Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια πέρασαν από την προφορική διάδοση και παράδοση στη γραπτή αποτύπωση περίπου στα χρόνια του Πεισίστρατου, του τύραννου που κυβέρνησε την Αθήνα τον 6ο αιώνα π.Χ. Σχεδόν όλοι οι μελετητές συμφωνούν πως τα δύο έργα δεν δημιουργήθηκαν από τον ίδιο συγγραφέα καθώς έχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Παράλληλα, επισημαίνουν πως τα ποιήματα δεν προήλθαν από σύνθεση άλλων, μικρότερων ποιημάτων ή ραψωδιών.

Ένα άλλο ζήτημα αφορά την ιστορικότητα του έργου. Είναι δεδομένο πως ο Τρωικός Πόλεμος αποτελεί ένα καθαρά μυθολογικό στοιχείο της ελληνικής παράδοσης. Χρησιμοποιώντας όμως αυτό το στοιχείο, ο συγγραφέας ανασυνθέτει τον κόσμο και τις παραδόσεις που γνώρισε. Υπάρχουν στοιχεία από την Εποχή του Σιδήρου παρόλο που το έπος εκτυλίσσεται στην Εποχή του Χαλκού. Για παράδειγμα, οι πολεμιστές χρησιμοποιούν χάλκινα όπλα αλλά αντί να ταφούν (όπως ήταν το έθιμο κατά την Εποχή του Χαλκού) παραδίδονται στην πυρά (χαρακτηριστικό έθιμο της Εποχής του Σιδήρου).

Ανεξαρτήτως πάντως της πραγματικής ταυτότητας του συγγραφέα, είναι δεδομένο πως το ομηρικό έργο προκαλεί συζητήσεις και ενεργοποιεί τη φαντασία μας, αιώνες μετά τη συγγραφή του. Και είναι βέβαιο πως θα συνεχίσει να το κάνει για όσους αιώνες ακολουθήσουν. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.