Το καταραμένο Δημοτικό Θέατρο Αθήνας και το «έγκλημα» με το γκρέμισμά του

Δεκάδες κτίρια στην Αθήνα, που στέκουν επιβλητικά για δεκαετίες, έχουν τις δικές τους ιστορίες να αφηγηθούν, κομμάτια της ίδιας της ιστορίας της πόλης. Υπάρχουν, όμως, και κτίρια που χάθηκαν μέσα στα χρόνια ή αντικαταστάθηκαν από άλλα. Ένα τέτοιο κτίριο, που κατεδαφίστηκε πριν από 80 χρόνια αλλά ο μύθος του παραμένει ζωντανός, είναι το Δημοτικό Θέατρο Αθήνας.

Σήμερα, στην πλατεία Κοτζιά δεσπόζει το νεοκλασικό Δημαρχείο της Αθήνας. Λίγοι γνωρίζουν, όμως, ότι στο ίδιο σημείο βρισκόταν για περισσότερα από πενήντα χρόνια ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά κέντρα της πρωτεύουσας: το Δημοτικό Θέατρο.

• ​Διαβάστε εδώ όλες τις Ιστορίες της Αθήνας

Ήταν ένα μεγαλόπρεπο κτίριο, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ, που εγκαινιάστηκε το 1888 – παρότι η κατασκευή του είχε αποφασιστεί ήδη από το 1856 – με φιλοδοξία να σταθεί ισάξιο των μεγάλων λυρικών σκηνών της Ευρώπης. Η ιστορία του, ωστόσο, είχε τραγική κατάληξη: μόλις τέσσερις δεκαετίες αργότερα κατεδαφίστηκε, αφήνοντας πίσω του ένα κενό που πολλοί χαρακτήρισαν «πολιτιστικό έγκλημα».

Το όνειρο ενός θεάτρου για την πρωτεύουσα

Η Αθήνα του τέλους του 19ου αιώνα προσπαθούσε να αποκτήσει την αίγλη μιας ευρωπαϊκής μητρόπολης. Η πόλη μεγάλωνε, η αστική τάξη ισχυροποιούνταν και η ανάγκη για πολιτιστικούς χώρους γινόταν ολοένα και πιο επιτακτική. Ο αρχιτέκτονας Ερνέστος Τσίλλερ, που είχε ήδη αφήσει το στίγμα του με δεκάδες νεοκλασικά κτίρια, ανέλαβε τον σχεδιασμό του Δημοτικού Θεάτρου.

Διαβάστε ακόμη: Το παλιότερο σπίτι της Αθήνας βρίσκεται στην Πλάκα και είναι 300 ετών!

Το κτίριο υψώθηκε στην πλατεία Λουδοβίκου (τη σημερινή πλατεία Κοτζιά), δίπλα στο Μέγαρο Μελά. Ήταν ένα επιβλητικό οικοδόμημα με αυστηρή συμμετρία, πλούσια διακόσμηση και σκηνή που μπορούσε να φιλοξενήσει μεγάλες παραγωγές. Η αίθουσα, χωρητικότητας περίπου 1.200 θεατών, θεωρούνταν από τις καλύτερες της εποχής σε ακουστική. Για την Αθήνα, το Δημοτικό Θέατρο δεν ήταν απλώς μια σκηνή ψυχαγωγίας· ήταν σύμβολο πολιτιστικής αυτοπεποίθησης.

Βασικός χρηματοδότης ήταν ο Ανδρέας Συγγρός, γι’ αυτό και πολλοί το αποκαλούσαν «Θέατρο Συγγρού».

«Κατάρα» από τα θεμέλια

Από τις πρώτες στιγμές της ανέγερσής του άρχισαν τα προβλήματα. Τον Οκτώβριο του 1887, οι σκαλωσιές κατέρρευσαν. Τα μέτρα ασφαλείας ήταν ανεπαρκή και το αποτέλεσμα ήταν τρεις νεκροί – οι δύο ανήλικοι εργάτες – και πολλοί τραυματίες. Τα δημοσιεύματα της εποχής, όπως στην εφημερίδα Ακρόπολις, αποτυπώνουν το μέγεθος της τραγωδίας, ενώ σκίτσα και φωτογραφίες των ημερών φανερώνουν την καταστροφή.

Διαβάστε ακόμη: Το ξεχασμένο ποτάμι της Αθήνας - Πού μπορείς να το δεις σήμερα 

Το κέντρο της αθηναϊκής ζωής

Το ημιτελές θέατρο εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 1888 από τον βασιλιά Γεώργιο Α’, επ’ ευκαιρία των 25 χρόνων βασιλείας του. Από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, το Δημοτικό Θέατρο αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την καλλιτεχνική ζωή της πόλης. Στη σκηνή του ανέβηκαν όπερες, οπερέτες, θεατρικές παραστάσεις και συναυλίες, φιλοξενώντας τόσο ελληνικούς θιάσους όσο και διεθνείς περιοδείες.

Διαβάστε ακόμη: Η χαμένη γειτονιά κάτω από την Ακρόπολη - Κατεδαφίστηκε λόγω αρχαίων 

Για την αθηναϊκή κοινωνία, μια βραδιά στο Δημοτικό Θέατρο δεν ήταν απλώς ψυχαγωγία, ήταν κοινωνικό γεγονός, τόπος συνάντησης της πολιτικής, οικονομικής και πνευματικής ελίτ. Η αίθουσα με τον πολυέλαιο, τα θεωρεία και το φουαγιέ με τους καθρέφτες θύμιζαν τις μεγάλες όπερες της Βιέννης και του Παρισιού, δίνοντας στην Αθήνα την αίσθηση ότι μπορούσε να σταθεί πολιτιστικά δίπλα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Δέκα χρόνια μετά τα εγκαίνια, το 1898, το θέατρο περιήλθε στον Δήμο και έγινε επίσημα το Δημοτικό Θέατρο.

Δημοτικό Θέατρο Αθήνας: Από τον θρίαμβο στην κατεδάφιση

Παρά τη σημασία του, το Δημοτικό Θέατρο δεν έμελλε να μακροημερεύσει. Από τη δεκαετία του 1920 θεωρούνταν οικονομικά δυσβάσταχτο για τον Δήμο Αθηναίων και υπήρχαν σοβαρά προβλήματα συντήρησης. Παράλληλα, φωνές υποστήριζαν ότι το κτίριο «έκλεινε» την πλατεία Λουδοβίκου και δυσχέραινε την ανάπλασή της.

Μετά τη μικρασιατική καταστροφή, οι πόρτες του Θεάτρου άνοιξαν για να στεγαστούν προσωρινά περίπου 150 οικογένειες προσφύγων, παρά τις αντιδράσεις. Το εσωτερικό υπέστη ζημιές: οι πρόσφυγες χρησιμοποιούσαν τα θεωρεία και τους χώρους για μαγειρεία, πλυσταριά και καθημερινές ανάγκες. Έκαναν φωτιά σε έπιπλα και σκηνικά, ενώ οι κουρτίνες και τα βελούδα αξιοποιήθηκαν για κουβέρτες και προστασία από το κρύο.

Το καλοκαίρι του 1940 ξεκίνησαν οι εργασίες κατεδάφισης του εμβληματικού κτιρίου, με την έγκριση του Δημάρχου Αμβροσίου Πλυτά και του υπουργού Διοικήσεως Πρωτευούσης και τέως δημάρχου Αθηναίων Κώστα Κοτζιά. Το όνομα του τελευταίου θα έμενε για πάντα συνδεδεμένο με την περιοχή, καθώς δόθηκε στη συγκεκριμένη πλατεία. Το κτίριο, που είχε χαρακτηριστεί ως το καλύτερο θέατρο στην Ευρώπη, περνούσε πλέον στην Ιστορία της Αθήνας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.