Το φάντασμα της Αλ Κάιντα: Πόσο επικίνδυνη είναι 25 χρόνια μετά την 11η Σεπτεμρβίου

Είκοσι πέντε χρόνια μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η Αλ Κάιντα απέχει πολύ από την παντοδυναμία του παρελθόντος. Παρά τα συντριπτικά πλήγματα που έχει δεχθεί στον πυρήνα της, η οργάνωση επιβιώνει, έχοντας μετεξελιχθεί σε έναν ανθεκτικό ιδεολογικό φάρο και πάροχο τεχνογνωσίας για τζιχαντιστικά δίκτυα παγκοσμίως, με το νέο της κέντρο βάρους να εντοπίζεται πλέον στην αφρικανική ήπειρο.

Σύμφωνα με το Reuters, οι ρίζες του διεθνικού δικτύου εντοπίζονται στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν ο Οσάμα μπιν Λάντεν αξιοποίησε την εμπειρία του από τα πεδία των μαχών του Αφγανιστάν.

Έχοντας υποστηρίξει ενεργά τους Άραβες εθελοντές ενάντια στη σοβιετική εισβολή, ο Σαουδάραβας ηγέτης μετέτρεψε σταδιακά την Αλ Κάιντα σε πόλο συσπείρωσης. Κεντρικός στόχος ήταν η επιβολή ακραίων ισλαμιστικών καθεστώτων και κοινός παρονομαστής το άσβεστο μίσος για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, καθώς και για τις αραβικές κυβερνήσεις που διατηρούσαν συμμαχίες με την Ουάσιγκτον.

Διαβάστε ακόμα: 11η Σεπτεμβρίου: Η αλήθεια πίσω από τη συγκλονιστική φωτογραφία του «Falling Man»

Η ριζοσπαστικοποίηση του μπιν Λάντεν του στοίχισε τη σαουδαραβική υπηκοότητα το 1994. Δύο χρόνια αργότερα, το 1996, εκδιώχθηκε από το Σουδάν και βρήκε ασφαλές καταφύγιο στα εδάφη του Αφγανιστάν. Από εκεί άρχισε να υφαίνει τον ιστό των χτυπημάτων κατά αμερικανικών στόχων, με πρώτη μεγάλη αιματηρή επίδειξη δύναμης τις συντονισμένες βομβιστικές επιθέσεις του 1998 στις πρεσβείες των ΗΠΑ σε Κένυα και Τανζανία, οι οποίες άφησαν πίσω τους 224 νεκρούς.

Η 11η Σεπτεμβρίου και το ανθρωποκυνηγητό

Η καθοριστική στιγμή στην παγκόσμια ιστορία γράφτηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Δεκαεννέα αεροπειρατές κατέλαβαν τέσσερα εμπορικά αεροσκάφη. Η συντριβή των δύο εξ αυτών στους Δίδυμους Πύργους, ενός στο Πεντάγωνο και του τέταρτου στην Πενσιλβάνια έπειτα από ηρωική αντίσταση των επιβατών, βύθισε τις ΗΠΑ στο πένθος, με τον απολογισμό να αγγίζει τους 3.000 νεκρούς.

Η απάντηση της Ουάσιγκτον ήταν άμεση. Τον Οκτώβριο του 2001, τα αμερικανικά στρατεύματα εισέβαλαν στο Αφγανιστάν, ανατρέποντας το καθεστώς των Ταλιμπάν και καταστρέφοντας τα κρησφύγετα της Αλ Κάιντα.

Ο μπιν Λάντεν διέφευγε τη σύλληψη για μια ολόκληρη δεκαετία, μέχρι την εξόντωσή του από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ το 2011 στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν. Ο διάδοχός του, Αϊμάν αλ Ζαουάχρι, είχε παρόμοια μοίρα, καθώς έπεσε νεκρός από πλήγμα αμερικανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους στην Καμπούλ το 2022. Σήμερα, τα ηνία της οργάνωσης φέρεται να κρατά ανεπίσημα ο Αιγύπτιος Σαΐφ αλ Αντέλ.

Όσο για τον εγκέφαλο των επιθέσεων, τον Χαλίντ Σεΐχ Μοχάμεντ, ο οποίος έχει παραδεχθεί περήφανα τον σχεδιασμό της 11ης Σεπτεμβρίου «από το Α έως το Ω», συνελήφθη το 2003 στο Πακιστάν.

Έχοντας παραμείνει κρατούμενος στο Γκουαντάναμο μέσα από έναν κυκεώνα νομικών καθυστερήσεων που διήρκεσαν δύο δεκαετίες, αναμένεται τελικά να δικαστεί ενώπιον στρατοδικείου τον Ιούνιο του 2028 μαζί με τρεις συγκατηγορούμενούς του.

Διαβάστε ακόμα: Πώς πέφτουν οι κυβερνήσεις: 11 παρεμβάσεις των ΗΠΑ που άλλαξαν τον πλανήτη

Η παγκόσμια επέκταση: Από το Μπαλί έως τη Συρία

Το σφυροκόπημα στο Αφγανιστάν δεν σταμάτησε την εξάπλωση του τρόμου. Συνδεδεμένοι πυρήνες και οργανώσεις που γαλουχήθηκαν με την ιδεολογία της Αλ Κάιντα εξαπέλυσαν ένα νέο κύμα επιθέσεων σε παγκόσμια κλίμακα: το 2002 στο Μπαλί (202 νεκροί), το 2004 στη Μαδρίτη (πάνω από 190 νεκροί) και το 2005 στο Λονδίνο (52 νεκροί).

Η γεωγραφική ακτίνα της οργάνωσης διευρύνθηκε μέσα από την ίδρυση περιφερειακών βραχιόνων στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο.

Σύμφωνα με τον Antonio Giustozzi, διακεκριμένο ερευνητή του ινστιτούτου RUSI, το δίκτυο κατάφερε να ανασυνταχθεί πλήρως, αγγίζοντας το απόγειο της επιχειρησιακής του ισχύος γύρω στο 2013. Εκείνη την περίοδο, παρακλάδια όπως το Μέτωπο αλ Νούσρα αναδείχθηκαν σε πρωταγωνιστές εντός του συριακού εμφυλίου.

Ο πόλεμος με το Ισλαμικό Κράτος 

Η δυναμική της Αλ Κάιντα κλονίστηκε σοβαρά το 2014, όταν ο Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι διαχώρισε τη θέση του, δημιουργώντας το Ισλαμικό Κράτος (ISIS) και ανακηρύσσοντας χαλιφάτο σε συριακά και ιρακινά εδάφη.

Παρότι το ISIS έχασε τελικά την εδαφική του κυριαρχία, ο αδυσώπητος ανταγωνισμός μεταξύ των δύο τρομοκρατικών πόλων καλά κρατεί, ιδίως στη Δυτική Αφρική, όπου τοπικές οργανώσεις συγκρούονται αιματηρά για την ηγεμονία.

Ένα επιπλέον πλήγμα σημειώθηκε το 2016 με την απόσχιση του Μετώπου αλ Νούσρα. Σε μια αναπάντεχη ιστορική εξέλιξη, ο ηγέτης του, Άχμεντ αλ Σάραα (πρώην Αμπού Μοχάμεντ αλ Γκολάνι), κατάφερε το 2024 να ανατρέψει το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ, αναλαμβάνοντας την προεδρία της Συρίας και στρέφοντας το κράτος προς μια πρωτοφανή φιλοδυτική πορεία.

Το σύγχρονο προπύργιο: Η Αφρική και το νέο «αόρατο» δίκτυο

Στο σημερινό γεωπολιτικό τοπίο, οι ισχυρότεροι βραχίονες της Αλ Κάιντα επιχειρούν στην Αφρική. Στη Σομαλία κυριαρχεί η Αλ Σαμπάμπ, ενώ στο Σαχέλ η συμμαχία JNIM ελέγχει πλέον τεράστιες εδαφικές εκτάσεις. Ταυτόχρονα, ισχυροί δεσμοί διατηρούνται με τους Ταλιμπάν του Πακιστάν (TTP), οι οποίοι, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, λαμβάνουν μέχρι και σήμερα καθοδήγηση, χρηματοδότηση και στρατιωτική εκπαίδευση από την Αλ Κάιντα για τη διεξαγωγή του ανταρτοπόλεμου στο βορειοδυτικό Πακιστάν.

Διαβάστε ακόμα: «Πορνογραφία και memes»: Τι περιείχαν οι σκληροί δίσκοι του Μπιν Λάντεν

Παράλληλα, πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών τον Φεβρουάριο διαπίστωσε πως το δίκτυο απολαμβάνει ακόμα την κάλυψη της κυβέρνησης των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, συντηρώντας αναλλοίωτη τη φιλοδοξία του για διεθνή χτυπήματα — ισχυρισμός που η Καμπούλ απορρίπτει κατηγορηματικά.

Ένα τέταρτο του αιώνα μετά τον όλεθρο της 11ης Σεπτεμβρίου, η Αλ Κάιντα έχει προσαρμοστεί στις πιέσεις. Όπως υπογραμμίζει ο Giustozzi, παραμένει μια οργάνωση «εξαιρετικά επιδραστική», η οποία βασίζεται πλέον λιγότερο σε προβεβλημένους ηγέτες και πολύ περισσότερο σε έναν αποκεντρωμένο ιστό στελεχών χαμηλού προφίλ, διασφαλίζοντας έτσι τη μακροβιότητά της μέσα από τη σκιά.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.