Τι συμβαίνει στο Ιράν; Η ακραία πόλωση και ο παράγοντας Τραμπ

Οι βίαιες διαδηλώσεις στο Ιράν ξεκίνησαν ως αντίδραση στην ολοένα και δυσχερέστερη οικονομική κατάσταση στη χώρα, αλλά παίρνουν μία άλλη, πιο πολιτική χροιά.

Από την αρχή των κινητοποιήσεων έχουν χάσει τη ζωή τους τουλάχιστον 48 άτομα, πράγμα που εντείνει την πίεση στην Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία αντιμετωπίζει τις πιο παρατεταμένες αναταραχές των τελευταίων τριών ετών.

Μεταξύ των νεκρών είναι τουλάχιστον οκτώ παιδιά και δύο μέλη των ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας. Εκατοντάδες άλλοι έχουν συλληφθεί, καθώς οι Αρχές προσπαθούν να καταστείλουν τις διαδηλώσεις, που όμως επεκτείνονται σε όλη τη χώρα.

Από την περασμένη εβδομάδα, πολίτες έχουν βγει στους δρόμους σε 348 σημεία κατά μήκος και των 31 επαρχιών της χώρας, όπως μεταφέρει το Human Rights Activists News Agency (HRANA). Η ίδια πηγή κάνει λόγο για 2.200 συλλήψεις - μέχρι τώρα - κάτι που δείχνει ότι το δόγμα της καταστολής είναι σε πλήρη εφαρμογή. Δεν υπάρχει επίσημη ενημέρωση από την Τεχεράνη σχετικά με τα θύματα και τις συλλήψεις. 

Την Πέμπτη (08/01), η κυβέρνηση «έκοψε» τη σύνδεση του ίντερνετ και τα τηλέφωνα σε όλη τη χώρα, σε μία προσπάθεια να σταματήσει η επικοινωνία και να κοπάσουν οι διαδηλώσεις. 

Η οικονομία ως έναυσμα

Οι κυρώσεις που συνδέονται με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα - σε συνδυασμό με τα εκτεταμένα οικονομικά προβλήματα που προκλήθηκαν από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ το περασμένο καλοκαίρι - έχουν επιδεινώσει σημαντικά την οικονομία της χώρας. 

Το ριάλ έχει καταρρεύσει σε περίπου 1,4 εκατομμύρια ανά δολάριο, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό που έχει καταστήσει τα βασικά αγαθά απρόσιτα για πολλούς Ιρανούς. Η μακροχρόνια διαφθορά και η κακοδιαχείριση έχουν επιδεινώσει την κρίση.

«Η οικονομική κατάσταση στο Ιράν είναι κακή και συνεχίζει να επιδεινώνεται», είπε στο Time ο Νάισαν Ραφάτι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στην International Crisis Group. Οι διαμαρτυρίες, προσέθεσε, αντανακλούν μια «γενική, πολύ βαθιά δυσαρέσκεια» που διαπερνά όλες τις κοινωνικές τάξεις και γεωγραφικές περιοχές.

Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι αν το Ιράν «σκοτώσει βίαια ειρηνικούς διαδηλωτές, όπως συνηθίζει, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα έρθουν να τους σώσουν. Είμαστε έτοιμοι για δράση».

Ιρανοί αξιωματούχοι απάντησαν σε εξίσου έντονο τόνο. Την περασμένη Τετάρτη, ο επικεφαλής της ιρανικής δικαιοσύνης, Γκολαμχοσέιν Μοχσένι Ετζέι, δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει «καμία επιείκεια» για όσους βοηθούν τους εχθρούς του Ιράν, χαρακτηρίζοντας ρητά τις διαμαρτυρίες ως μέρος μιας εκστρατείας που υποστηρίζεται από ξένες δυνάμεις. Κατηγόρησε το Τελ Αβίβ και την Ουάσινγκτον ότι χρησιμοποιούν «υβριδικές μεθόδους» για να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα.

«Η ισλαμική δημοκρατία θεωρεί την εντατικοποίηση της ρητορικής κατά του ιρανικού έθνους ως απειλή και δεν θα την αφήσει να συνεχιστεί χωρίς απάντηση» ανέφερε ο υποστράτηγος Αμίρ Χατάμι, αρχηγός του ιρανικού στρατού, σε δηλώσεις που ερμηνεύτηκαν ευρέως ως προειδοποίηση προς την Ουάσινγκτον.

Διαβάστε επίσης: Τραμπ: «Δεν χρειάζομαι το Διεθνές Δίκαιο - Όριο το δικό μου μυαλό, η δική μου ηθική»

Από πλευράς του ο Ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενίσχυσε αυτό το μήνυμα δηλώνοντας ότι «οι ταραξίες πρέπει να μπουν στη θέση τους». Αναλυτές κρίνουν πως η φράση του αυτή δίνει, ουσιαστικά, λευκή επιταγή στις δυνάμεις ασφαλείας να κλιμακώσουν την καταστολή. 

Οι νέες προειδοποιήσεις του Τραμπ ήρθαν να δώσουν έναν πιο «διεθνή» τόνο στην ένταση. Τα σχόλιά του ήρθαν λίγες μέρες μετά τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολά Μαδούρο, από τις αμερικανικές δυνάμεις, μετά από μια εκστρατεία πίεσης που διήρκεσε μήνες – ένα επεισόδιο που παρακολουθήθηκε στενά στην Τεχεράνη.

Η επιχείρηση Midnight Hammer, η αμερικανική επίθεση σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο, και οι πρόσφατες ενέργειες της Ουάσιγκτον στη Βενεζουέλα έχουν δώσει στις απειλές του ρεπουμπλικάνου νέα μορφή, εκτιμούν αναλυτές.

«Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει πραγματικά μια αλλαγή καθεστώτος χωρίς να το δηλώνει ανοιχτά» σημείωσε ο Ραφάτι. «Παίζει ένα παιχνίδι υπομονής και χρησιμοποιεί όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένης της μέγιστης πίεσης, που συνίσταται κυρίως σε οικονομικές κυρώσεις».

Διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα 

Το τρέχον κύμα διαμαρτυριών ξεκίνησε από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, αλλά πλέον έχει επεκταθεί κατά μήκος του Ιράν. 

«Όποια και αν ήταν η αρχική σπίθα - σε αυτή την περίπτωση οικονομική - η δυσαρέσκεια είναι πολύ μεγαλύτερη» είπε ο Ραφάτι. «Έτσι, πολύ γρήγορα προκύπτουν συγκεκριμένα αίτια διαμαρτυρίας που οδηγούν σε ευρύτερο αντι-καθεστωτικό, αντι-συστημικό κλίμα». Η κλίμακα των διαδηλώσεων είναι «σημαντική», κατά τον ίδιο. 

Ο κόσμος έχει βγει στους δρόμους της Τεχεράνης, όπου οι Αρχές τούς υποδέχθηκαν με δακρυγόνα, αλλά και στις περιοχές: Ιλάμ, Κερμάνσαχ, Λορεστάν, Χαμαντάν, όπου υπήρξαν και τα περισσότερα θύματα, σύμφωνα με την κουρδο-ιρανική οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα Hengaw.

Διαβάστε επίσης: Ο λόγος που οι Ιρανοί έχουν βγει στους δρόμους και διεκδικούν: Τουλάχιστον 36 νεκροί στις διαδηλώσεις

Η διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο είχε ως αποτέλεσμα τη σχεδόν πλήρη διακοπή των συνδέσεων σε ολόκληρη τη χώρα, σύμφωνα με την ομάδα παρακολούθησης του διαδικτύου NetBlocks και τη βάση δεδομένων του Georgia Institute of Technology. Δεν έχει υπάρξει κάποια επίσημη ανακοίνωση για το μπλόκο, αλλά είναι μέτρο που έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν για να εκτονωθούν εντάσεις. 

Σε μία προσπάθεια επιστροφής στην κανονικότητα - όποια κι αν είναι αυτή - η κυβέρνηση προσέθεσε ένα μικρό μηναίο επίδομα της τάξης των 7 δολαρίων ανά νοικοκυριό για την προμήθεια τροφίμων. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι τέτοιου είδους μέτρα είναι απίθανο να ηρεμήσουν από μόνα τους τις αναταραχές.

Σύμφωνα με τον Ραφάτι, η κυβέρνηση επενδύει σε δοκιμασμένες λύσεις: μέτριες παραχωρήσεις παράλληλα με συντριπτική καταστολή.

Ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute, υποστηρίζει ότι ο αντίκτυπος των κυρώσεων και η περιορισμένη δυνατότητα εμπορικών συναλλαγών έχουν μετατρέψει, ουσιαστικά, το Ιράν σε «χώρα ενός πελάτη»: την Κίνα, από την οποία προμηθεύεται το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου του. 

Οι ξένοι επενδυτές έχουν απομακρυνθεί από τις ιρανικές αγορές, ενώ οι ίδιοι οι Ιρανοί έχουν αποσύρει τα χρήματά τους από τις τράπεζες της χώρας και έχουν αγοράσει ακίνητα αλλού, δημιουργώντας ένα πρόβλημα ρευστότητας. Ο Βατάνκα, ο οποίος γεννήθηκε στην Τεχεράνη, αποδίδει τις οικονομικές συνθήκες και την αποτυχημένη αντίδραση του Ιράν στην κακοδιαχείριση από πλευράς της θεοκρατικής κυβέρνησης, που «βάζει την ιδεολογία και ορισμένες προτεραιότητες εξωτερικής πολιτικής πάνω από την οικονομική ανάπτυξη».

Παραμένει αβέβαιο αν η ηγεσία του Ιράν θα καταφέρει να ξεπεράσει τις τρέχουσες αναταραχές. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι διαμαρτυρίες έχουν αποκαλύψει βαθιά ρήγματα και ότι η αντίδραση, τόσο της Τεχεράνης όσο και της Ουάσιγκτον, θα μπορούσε να διαμορφώσει την πορεία του Ιράν για τα επόμενα χρόνια.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.