Ο Βιμ Βέντερς, ο Αργυρός και η κοινοτοπία του απολιτίκ

Πριν μερικές μέρες ο Κωνσταντίνος Αργυρός είχε παρευρεθεί στην πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ για τη Μελάνια Τραμπ και είχε πει το εξής: «Δεν είναι όλα πολιτική, μερικές φορές υπάρχει η ανάγκη για αλήθεια και έκφραση». Πόσο λάθος στιγμή να πεις κάτι τέτοιο, την ώρα που δολοφονούνταν άνθρωποι στη Μινεσότα;  Όμως δεν μου “κλώτσησε κάπως” αυτή η δήλωση, επειδή έχω καταλάβει πως οι δημόσιες σχέσεις είναι το δυνατό χαρτί που παίζει πλέον ο εν λόγω καλλιτέχνης. Άραγε και εμάς, αν μας προσέφεραν μια κουμπαριά με την Κίμπερλι θα λέγαμε όχι; Πιθανότατα τα ίδια θα κάναμε και με μεγάλη ευκολία θα θυσιάζαμε τα “πιστεύω” μπροστά στα φανταχτερά φλας και τις κοσμικότητες των Αμερικανών. Όμως, όταν διάβασα ότι αντίστοιχη δήλωση βγήκε από τα χείλη του Βιμ Βέντερς, ναι - με ενόχλησε. 

Στα πλαίσια της Berlinale 2026, λοιπόν, ο Βέντερς είπε το εξής: «Πρέπει να μείνουμε εκτός πολιτικής, γιατί αν κάνουμε ταινίες που έχουν πολιτικό χρώμα, μπαίνουμε στην πολιτική αρένα κι εμείς. Το σινεμά όμως πρέπει να είναι αντίδοτο των όσων συμβαίνουν στην πολιτική. Το σινεμά έχει την μεγάλη δύναμη της ενσυναίσθησης και της κατανόησης. Στην πολιτική δεν χωράει ενσυναίσθηση. Οι πολιτικοί δεν έχουν. Οι ταινίες το κάνουν. Κι εκεί είναι το δικό μας καθήκον, στις ταινίες...».

Η δήλωση του Βέντερς με προβλημάτισε ιδιαίτερα, αφού μέχρι πέρυσι δήλωνε τα αντίθετα. Δήλωνε πως «Μόνο το σινεμά μπορεί να βοηθήσει την Ευρώπη» και πως ήταν χαρούμενος που το φεστιβάλ το 2025 είχε πάρει πολιτική θέση απέναντι σε όσα συμβαίνουν. Φέτος τι συνέβη; Και τι εννοεί με τον όρο “ταινίες με πολιτικό χρώμα”; Δηλαδή μια ταινία που θα απεικόνιζε τα εγκλήματα της ICE στη Μινεσότα, θα ήταν “πολιτικά χρωματισμένη”; Μια ταινία όπως το One Battle After Another να υποθέσω ναι; Για το... Hunger Games ας μη ρωτήσω καλύτερα. 

Ειδικά, όταν μια τέτοια δήλωση έρχεται μετά από το εντυπωσιακό show του Bad Bunny που ήταν τόσο βαθιά πολιτικό, καταλαβαίνεις πως υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ των δημιουργών που θέλουν να θέσουν ερωτήματα με την τέχνη τους και αυτών που μάλλον... θέλουν να βολευτούν. Αυτό που έκανε ο Bad Bunny ήταν θαρραλέο και ήταν αυτό ακριβώς που χρειάζεται η Αμερική στις μέρες μας. Τέχνη που δεν μένει "εκτός πολιτικής" όπως θέλει ο Βιμ Βέντερς.

Ο δημιουργός που ισχυρίζεται ότι στέκεται «εκτός πολιτικής» στην πραγματικότητα υιοθετεί την πιο βολική πολιτική θέση: εκείνη της ουδετερότητας. Και η ουδετερότητα, σε περιόδους πολιτικών κρίσεων και αδικίας, δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Είναι μια επιλογή υπέρ της κανονικότητας όπως αυτή έχει ήδη διαμορφωθεί και όπως την θέλουν αυτή που τη διαμόρφωσαν κατ' αυτόν τον τρόπο. Το να λες «δεν μπαίνω στην αρένα» σημαίνει ότι αποδέχεσαι τους όρους με τους οποίους η αρένα έχει στηθεί. 

Στην “Κοινοτοπία του κακού” η Χάνα Άρεντ έλεγε κάτι πολύ απλό, πως το “κακό” γεννιέται και αναπτύσσεται μέσα από την αδράνεια. Μιλούσε για το καθήκον του ατόμου να μην κρύβεται πίσω από συστήματα, ρόλους και εντολές. Με άλλα λόγια, έθετε το ακριβώς αντίθετο από τον όρο «απολιτίκ»: ότι η αποστασιοποίηση δεν είναι απλά μια ουδέτερη στάση αλλά είναι ο χώρος μέσα στον οποίο μπορεί να ευδοκιμήσει το κακό.

Τη στιγμή, λοιπόν, που ο κόσμος παρακολουθεί μουδιασμένος την αιματοβαμμένη πολιτική του Τραμπ και που η Γάζα είναι ένα νεκροταφείο χιλιάδων ανθρώπων, το να πάρει ένας δημιουργός σαν τον Βιμ Βέντερς θέση είναι αναγκαίο. Γι’ αυτό και ο Γιώργος Λάνθιμος μας κάνει περήφανους με τον πολιτικό του ακτιβισμό, που δε μένει  μόνο στις κονκάδες αλλά μεταφέρεται και στα λόγια. Και εύλογα θα αναρωτηθείτε, “θα αλλάξει κάτι έστω και με μερικές δηλώσεις”; Η απάντηση είναι ενδεχομένως, όχι. Παρ’ όλα αυτά, είναι το πρώτο, αναγκαίο βήμα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.